معرفی وبلاگ
بسم الله الرحمن الرحیم/سلام بر مسجدین/(تصویر وبلاگ:شیخ علی گنبدی همدانی روحانی صاحب کرامات بسیار استان همدان) /روستای مسجدین کتابخانه نور دارد چه مطالبی برای شما مخاطبین عزیز جالب تر وخواندنی تر است گیاهان داروئی بهتر است یا مطلب طنز یا کتاب های کودک ؟/حسین نادری و دیگر دوستان در روستای مسجدین همدان از اینکه به وبلاگ های فرهنگی مسجدین تشریف آورده اید به شما دوست عزیز خیرمقدم می گویند!((نادری و رضایی جهاندار و فاتحی بیات))
صفحه ها
دسته
آمار وبلاگ
تعداد بازدید : 55246
تعداد نوشته ها : 60
تعداد نظرات : 2
Rss
طراح قالب
موسسه تبیان
 


در باور مردم خراسان:

- زن حامله نباید به میت نگاه کند

یا به او دست بزند و الا چشم بچه‏اش شور خواهد شد.



در ادامه مطلب ...................




 نرم افزار طب اسلامی نور1/5 

مرکزتحقیقات نورقم/ پزشکی عامیانه 

 کتاب: پزشکى سنتى و عامیانه

                     مردم ایران با نگاه مردم شناختى
پزشکى سنتى و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم شناختى


-------------------------------------------------------------------

  

                 باورها


در باور مردم خراسان:

- زن حامله نباید به میت نگاه کند

یا به او دست بزند و الا چشم بچه‏اش شور خواهد شد.

- از روى میت نیز نباید رد شود، و الا چل رویش مى‏افتد

 و دیگر بچه‏دار نمى‏شود.

- از برداشتن چیز سنگین خوددارى کند.

- هرگز دچار ترس و وحشت نشود، یا هول نکند و جوش نزند وگرنه 

مبتلا به دل‏درد و خون‏ریزى خواهد شد و احیانا بچه را سقط خواهد کرد.

 

- گوشت شتر نباید بخورد، وگرنه مثل شتر دوره باردارى‏اش 

به دوازده ماه خواهد کشید.

- در موقع خسوف و کسوف نباید هیچ‏یک از اعضاى بدنش را لمس کند،

 زیرا در صورت اول همان نقطه از بدن بچه کبود شده و روى آن موهاى

 فراوان مى‏روید و در صورت دوم در همان نقطه لکه سرخى ایجاد خواهد شد.

- اگر شکم زن آبستن بخارد، نباید با انگشتان خود بخاراند، بلکه ب

اید شکمش را به خشتک شلوار شوهرش بمالد، 

اگر با دست بخاراند پوست شکمش خواهد ترکید.

- اگر در اوایل دوران حمل آثار خون در دهانه رحم زن دیده شود، 

بچه خون مى‏خواهد و باید فورا گوسفندى کشت، یا تاج خروسى

 را مجروح کرد و الا وضع حمل سخت و خطرناک خواهد شد 

و احیانا سر زا خواهد رفت (شکورزاده: 128- 129).

- بچه‏اى که بزرگ نمى‏شود به قبرستان کهنه‏اش برده‏اند 

و ناپرهیزى برداشته، باید سر کتابش برایش باز کنند.

- کسى که بچه سقط مى‏کند، اثر ناپرهیزى است. یک دعا دارد 

که باید در آب بشورد و بخورد. نه تا هم هست که باید 

وقتى آبستن شد، ماهى یکى از آن‏ها را زیر سر بگذارد.

- بعد از شستشوى نوزاد یک تکه چلوار را چاک مى‏زنند و به اسم 

پیراهن قیامت به تن او مى‏کنند که تا یک شبانه‏روز به تن نوزاد مى‏ماند، 

سپس او را در قنداق سفید مى‏پیچند و در ننو مى‏گذارند و ننوى او را 

در تنور مى‏آویزند و مقدارى برنج در آن مى‏ریزند 

و آن برنج را بعدا صدقه مى‏دهند.

- تا ده شب اتاق بچه را روشن نگه مى‏دارند و غالبا بالاى سر 

مادر بچه شمع روشن مى‏کنند.

- روز دهم بچه را با مادر به حمام مى‏برند و آب جام چهل کلید 

به سر او مى‏ریزند.

- وقتى که بند ناف بچه افتاد یعنى روز هفتم انعام قابله را مى‏پردازند.

- بچه‏اى که درشت‏تر از حد معمول باشد (در اصطلاح عوام یک مهره)

 را نباید کسى ببیند و اگر دیدند و مهره او را شمردند مى‏میرد.

- لباس بچه اول که از سیسمونى بوده است براى شگون 

به بچه‏هاى بعدى مى‏پوشانند.

- اگر بچه کشى به دنیا بیاید یعنى از قسمت میانه تن به 

صورت دولا بیاید آمد نیامد دارد و براى رفع بلا باید او را هفت

 مرتبه از بلندى به پایین بیندازند و بگیرند.

- اگر بچه روز جمعه به دنیا بیاید هم‏وزن او خرما بکشند و صدقه بدهند، 

و الا بزرگ خانواده مى‏میرد.

- آمدن یک پسر سر هفت دختر بدشگون است.

- بچه‏اى که روز عید قربان به دنیا بیاید حاجى است. 

در میبد به چنین بچه‏اى حاجى‏ درگاهى مى‏گویند.

- بچه‏اى که در ماه رمضان به دنیا بیاید خسیس مى‏شود

- بچه‏اى که زیاد گریه کند خوش‏آواز مى‏شود

- اگر زن در دوران باردارى مار دیده باشد بچه‏اش زیاد زبانش 

را از دهان بیرون مى‏آورد.

- به بچه‏اى که هنگام تولد دچار گرمى شود یا صورتش جوش 

داشته باشد مقدار کمى شکر سرخ حل شده در آب مى‏دهند.

- بچه‏اى که در ابتداى راه رفتن دمر خوابیده خود را بکشد، 

بچه پشتش پسر است.

- بچه‏اى که در ابتداى راه رفتن با باسن و نشسته حرکت کند؛ 

بچه پشتش دختر است.

- پوست ختنه بچه نوزاد را کباب کرده به نحوى به بچه مى‏خورانند 

که چیزى از بدنش جدا نشود.

- دست چرب به سر بچه بمالند کچل مى‏شود.

- کنار رختخواب نوزاد پسر هفت روز تیغ برهنه مى‏گذارند تا مردى دلاور شود.

- بچه چله‏اى که نحسى و زیاد گریه مى‏کند، شب چهارشنبه‏ سورى

 سه مرتبه از زیر نقاره‏خانه رد مى‏کنند و در قلکى گندم ریخته 

به زمین بزنند تا کبوتران دانه‏هاى گندم را برچینند و بخورند

 (جانب اللهى و آذرمهر: 26- 27).

- در اصفهان پوست ختنه کودک را به نخ کشیده به پاى طفل مى‏ بسته ‏اند.

- ارامنه اصفهان زن تازه‏زا را وقتى براى نخستین‏بار به حمام مى‏رود، 

در برابر در ورودى حمام سه بار صلیب مى‏کشد و یک نفر در این 

موقع کمى آب به بدن او مى‏پاشد.

- باقى‏مانده شیر زن شیرده را مى‏دوشند و به جوى آب روان مى‏ریزند

 تا شیرش فراوان و روان شود (قوکاسیان، خوشه، 16).

تفأل:

در قزوین اگر بیمار حالش بد باشد و بخواهند بدانند که مردنى است

 یا شفا مى‏یابد. سه عدد سوزن را سراسر پنبه مى‏پیچند، یکى را 

کلفت‏تر به نام اجل و دیگرى متوسط به نام پزشک و سومى را لاغر 

به نام بیمار مى‏نامند و هر سه را در کاسه پر از آب مى‏اندازند. 

سوزن‏ها روى آب مى‏چرخد، اگر متوسط به لاغر نزدیک شد چون 

پزشک است، بیمار خوب مى‏شود، اما اگر اجل به او نزدیک شود بیمار خواهد مرد (گلریز: 368).

نقش دندان کودک:

اگر طفلى هنگام تولد دندان داشته باشد بدشگون است. در باور 

مردم میبد پدرش مى‏میرد، باید او را از دیوار مستراح بالا ببرند 

و از طرف دیگر دیوار عمه یا دایى بچه را بگیرد 

(تحقیقات میدانى مؤلف؛ نیز- گذردرمانى).

در فارس اگر دندان طفل از بالا دربیاید، پدر و مادر طفل خواهند مرد. 

براى پیشگیرى کودک‏را از بالا در گلیمى که توسط عده‏اى گرفته 

شده است، مى‏اندازند تا اگر بخواهد، بلایى به سر پدر و مادر بیاید

 به سر خود کودک بیاید (فقیرى: 21).

- در اصفهان اگر بچه از بالا دندان درآورد و دندان‏هاى پیشین

 او زود درآید؛ آمد نیامد دارد (یعنى براى یکى ممکن است 

خوب و براى دیگرى بد باشد و پدر بچه بمیرد) و باید صدقه داد 

یا هفت‏بار بچه را از بلندى انداخت و گرفت (جانب اللهى و آذرمهر: 28).

- اگر اقوام پدرى روى لثه و آرواره بچه دست بمالند زودتر و 

راحت‏تر دندان درمى‏آورد.

- در سروستان چند دانه گندم را در یک کاسه یا دیزى مى‏جوشانند

 و بر این باورند که با شکفتن دانه گندم دندان کودک هم راه باز 

مى‏کند و بیرون مى‏آید. گندم را بعدا دور مى‏ریزند (همایونى، 1371: 472).


پیش‏بینى جنسیت‏


- اگر پوست دست زن حامله صاف و روشن شود کودکش پسر خواهد بود.

- اگر رنگ کف دست زن حامله به سبزى بگراید کودکش دختر خواهد بود.

- اگر طرف راست بدن زن حامله سنگین‏تر باشد نوزاد پسر

 و اگر طرف چپ بدن زن حامله سنگین‏تر باشد نوزاد دختر خواهد بود.

- تمایل به خوراکى‏هاى گرمى نشانه پسر و خوراکى‏هاى سردى نشانه دختر است.

- در ماه نهم اگر جنین گوشه شکم قوز کند دختر است.

- بزرگى و وسعت شکم نشانه پسر است.

- لک صورت و لب‏هاى آماس‏کرده نشانه دختر است.

- اگر شیر زن آبستن را در ماه‏هاى آخر بدوشند و در آب بریزند 

و ته‏نشین شود نوزاد پسر است.

- تحرک و شادابى و زیبایى و صافى پوست مادر نشانه پسر بودن جنین است.

- تنبلى و خواب‏آلودگى و ترش‏رویى و زشتى نشانه دختر بودن جنین است.

- اگر اول سینه راست زن باردار بزرگ شد، نوزاد، پسر است

 و اگر اول سینه چپ زن باردار بزرگ شد نوزاد دختر است.

- اگر نوک سینه مادر سرخ بود نوزاد پسر و اگر نوک سینه 

مادر سیاه بود نوزاد دختر است.

- اگر زن آبستن بیرون از خانه سنجاق یا دکمه یا قیچى پیدا کند

 دختر و اگر چاقو یا سوزن پیدا کند پسر خواهد زایید.

- اگر بى‏خبر روى سر زن آبستن نمک بریزند و او بدون آنکه متوجه شود، 

دستش را به موهایش بکشد، دختر خواهد آورد و اگر دستش را به 

پشت لبش برد پسر خواهد زایید.

 

- اگر شیر زن آبستن را در آخر ماه‏هاى باردارى بدوشند و کف دست 

بریزند و شپش داخل آن بیندازند، اگر شپش از آن خارج شد، دختر 

و اگر نتواند خارج شود پسر خواهد زایید.

- آخر غذاى قابلمه یا ته سفره به هر زنى که برسد شکم بعدى پسر خواهد زایید.

- اگر زن حامله را به جایى احضار کردید و هنگام ورود پاى چپش را 

داخل کرد دختر و اگر با پاى راست وارد شد پسر مى‏آورد.

- چشم زن حامله را مى‏بندند و جلوى دستش چاقو و قیچى مى‏گذارند، 

اگر چاقو را برداشت پسر و اگر قیچى را برداشت دختر خواهد زایید 

(جانب اللهى و آذرمهر: 17- 18).

- در شیراز زن حامله‏اى که زیاد به ترشى علاقه‏مند باشد،

 پسر مى‏زاید و اگر بیشتر به شیرینى راغب باشد دختر مى‏زاید (فقیرى: 17).

- در میبد (تحقیقات میدانى) و در بختیارى عکس این قضیه را مؤثر مى‏دانند 

(ممبینى، خوشه، ش 6).

در قزوین:

- اگر سیماى زن در نزدیکى گذاشتن بار حمل به زشتى گراید مى‏گویند 

بچه‏اش دختر است و اگر خوشگل شود و صورتش سرخ شود 

و گل بیندازد بچه‏اش پسر است.

- اگر در ضمن اصلاح صورت موى صورتش سست باشد، بچه‏اش

 دختر وگرنه پسر است.

- اگر زن حامله هنگام بلند شدن دست چپ را روى زمین بگذارد، 

مى‏گویند بچه دختر است و اگر دست راست را بگذارد مى‏گویند، پسر است.

- اگر تنبلى نشان بدهد بچه‏اش دختر و اگر چست و چالاک باشد

 پسر است (گلریز: 368 و 370).

رابطه خوراک مادر و نوزاد:

- زن آبستن اگر پى پایش پر باشد، بچه‏اش خوشگل و اگر لاغر باشد

 بچه‏اش زشت خواهد شد (فقیرى: 16).

- زن حامله اگر سوره یوسف بخواند و به سیب فوت کند و بخورد، 

بچه‏اش خوشگل مى‏شود و وسط لپش چاله مى‏افتد.

- زن حامله اگر بخواهد بچه‏اش زاغ شود باید روى خاکستر ادرار کند.

- اگر چشمش به خوراکى بیفتد و هوس خوردن کند و نخورد، 

بچه‏اش لوچ مى‏شود.

- اگر همسایه غذاى بودارى بپزد و بوى آن به دماغش بخورد 

و آن غذا را نخورد کون بچه‏اش سیاه مى‏شود.


رابطه مادر و نوزاد:


زنى که نوزاد دارد، اگر دست کرد به مویش و ریخت، 

به این معنى است که نوزادش او را مى‏شناسد.

 

دنیاى پس از مرگ نوزاد:

بچه که مى‏میرد، به بهشت مى‏رود و آنجا منتظر پدر و مادرش مى‏ماند،

 اگر شیرخواره باشد از درختى در بهشت شیر مى‏خورد.

پیشگیرى از داغ دیدن:

زنى که زیاد بچه‏اش مى‏میرد، اگر پا از سر بچه مرده‏اى که دارند مى‏شورند 

بردارد دیگر داغ نمى‏بیند.

- یک مرغ جفت بچه قبلى مى‏کنند، بعد از زاییدن آن مرغ را مى‏کشند

 و مى‏برند در قبرستان دفن مى‏کنند تا جفت خود بگیرد.

- جارو به سر بچه قبلى بزنند و از او بخواهند که بگوید، جفت خود مى‏گیرم.

- تا قبل از حمام زایمان چشم ناپاک (کسى که غسل بر او واجب است) 

نباید به نوزاد بخورد.

سخت‏زایى:

اذان بى‏موقع مى‏گفتند، در مسجد مى‏کندند و در آب مى‏انداختند 

یا پنجه مریم آب مى‏کردند.

علت امراض‏

- میخ گوشتى: آب روى گربه ریختن‏

- ناپرهیزى: آب داغ روى بچه جن ریختن‏

- چشم‏درد: پا برهنه رفتن در آفتاب تابستان‏

- آدمى که جوش کرده (از چیزى ترسیده یا در حالت عصبانیت شدید) 

اگر سرخ کرده بخورد یا بخوابد حتما مریض مى‏شود.

- پیسى: ماست و ماهى یا چربى و شیرینى یا ارده و ماست

 اگر باهم بخورند پیس مى‏شوند.

- کسى که خوراک جگر خورده اگر حرص بخورد مریض مى‏شود.

- کسى که آبگوشت کله خورده اگر حرص بخورد مریض مى‏شود.

- کسى که آبگوشت خروس خورده نیز نباید حرص بخورد.

ماست و زردآلو را نباید باهم خورد (خوردن این دو باهم موجب

 دل‏درد شدید و گاه منجر به فوت مى‏شود) از قول عزراییل گفته‏اند:

کسى که خورد زردآلو و ماس اگه مرد نگید تقصیر ماس.


- کسى که سره‏[1] (توت نارس) بخورد توتى یا هوایى

 (نوعى ناراحتى روانى شبیه دیوانگى است) مى‏شود.

- آدم بزرگ اگر زیر درخت سبز بخوابد، ناپرهیزى برمى‏دارد

 (جن‏زده مى‏شود). اما

______________________________

(1).sera


پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم شناختی، ص: 314


بچه اگر بسم اللّه گفتى و زیر درختش گذاشتى اشکال ندارد.

- اگر پا از سر بچه بردارى (عبور کردن از روى سر بچه‏اى که خوابیده) 

باید اسمش را بیاورى وگرنه بچه مى‏میرد.

- اگر چشم زن حامله به مرده بیفتد، چشم بچه‏اش شور مى‏شود.

بایدها و نبایدها

در رابطه با روزها:

- روز چهارشنبه خوب نیست ناخن بگیرند.

- شب یک‏شنبه و چهارشنبه نباید به عیادت مریض بروند.

- براى پیشگیرى از گسترده شدن وارفتگى صورت باید کدخدا دور آن خط بکشد.

- اگر کسى آب دهان را در مستراح بیندازد، عقل او کم مى‏شود.

- ادرار کردن در حمام موجب فقر مى‏شود.

- پاى برهنه به مستراح رفتن موجب فقر است.

- ناف را بعد از بریدن باید با نخ سیاه و سفید پنبه‏اى ببندند.

- وقتى براى اولین‏بار ناخن کودک مى‏چینند، دایى کودک باید مبلغى پول در کف دست بچه بگذارد.

باورهاى مربوط به سحر و جادو:

اگر دخترى سر راه ادرار کند و کسى از روى آن عبور کند، جادو مى‏شود.

اگر پنبه‏دانه سر راه ریخته باشد، سحر است.

اگر برگ مورت (مورد) سر راه ریخته باشد، سحر است.

باورهاى مربوط به ماکیان:

در بافق اگر مرغى تخم نمى‏کرد، صاحبش آن را بغل مى‏کرد و از خانه بیرون مى‏برد 

یک نفر از او مى‏پرسید کجا مى‏روى؟ مى‏گفت: این مرغ تخم نمى‏کند مى‏روم 

سرش را بکنم زیر سنگ آسیاب. رهگذر ضامن مرغ مى‏شد و از جانب او قول 

مى‏داد که از فردا تخم کند، زن به خانه برمى‏گشت. مرغ نیز روز بعد تخم مى‏کرد

 (تحقیقات میدانى مؤلف).

در میبد اگر مرغى کرچ مى‏شد و نمى‏خواستند جوجه‏کشى کنند، 

سر مرغ را زیر آب مى‏کردند و آن را از بالاى پشت بام به زیر مى‏انداختند،

 مرغ به حالت عادى بازمى‏گشت (تحقیقات میدانى مؤلف).

گیاهان قدسى: زن‏ها عقیده داشتند، ناخن اگر سفید باشد، نامحرم است

 و نماز ندارد لذا باید حنا ببندند. زنان اقشار مرفه کف دست یک خال کوچک مى‏گذاشتند،

 ولى زنان دیگر همه دست را حنا مى ‏بستند.


              ------------------------------------------


سردرد:

در کوهمره مقدارى مدفوع تازه گاو روى سر بیمار مى‏گذارند (همان‏جا).

در اردکان براى رفع سردرد بچه پشکل بز را مى‏سابند و زیر سر او مى‏گذارند

 (طباطبایى: 686).

در دشتستان سرگین الاغ را دود داده آب روى آن مى‏ریزند و 

براى رفع سردرد مى‏خورند (منصورى‏زاده و شمس الدینى: 198).

درد سینه:

در تهران اگر درد زیاد و مزمن شده باشد دم‏کرده پشکل ماچه الاغ مى‏خورند

 و ضماد سرگین خشک سگ مى‏اندازند (شهرى: 5/ 421).

پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم شناختی، ص: 200

آسم:

در تهران مریض باید بول شتر بخورد (شهرى: 5/ 424)

 همچنین بر کف دستش روغن مالیده جلو گربه بگیرد تا بلیسد (همان‏جا).

یبوست:

در گیلان پهن گاو را در تابه مى‏ریزند و کمى زهره گاو در آن مى‏اندازند 

و بر روى آتش گرم مى‏کنند، بیمار را طاقباز مى‏خوابانند و پهن گرم شده 

را روى شکمش مى‏ریزند و با پارچه‏اى مى‏بندند (پاینده: 257).

یرقان:

در گیلان باقلاى مازندرانى را در شاش خیس مى‏کنند و به بیمار 

زردى گرفته مى‏دهند (پاینده: 259).

در اردبیل انجیر خشک را به ادرار پسربچه آغشته کرده به مریض مى‏دهند

(وجدانى‏فر و دیگران: 315).

آبله:

در روستاى درام (زنجان) پهن خشک‏شده و کهنه گاو را سوزانده 

و آن را بر بدن بیمار مى‏رسانند و از دادن غذاهاى آب‏دار به مریض خوددارى مى‏کنند. 

زیرا مانع خشک شدن آبله مى‏شود (سپهرفر و دیگران: 239).

کچلى:

در الموت عنبر نصارا را سوزانده با شیر زن مخلوط کرده با پارچه آب 

ندیده به سر مى‏بندند (حمیدى و دیگران: 233).

زگیل:

در روستاى شیخ خلف شوش بر این باورند، که اگر مادر زگیل سوزانده 

شود همه از بین مى‏روند، لذا براى سوزاندن آن پشکل گوسفند را

 روى آتش داغ مى‏کنند و روى زگیلى که از همه بزرگ‏تر است مى‏گذارند

 (تراب‏زاده و دیگران: 140).

سیاه‏زخم:

در روستاى تلخاب (زنجان) محل دانه را با مدفوع سگ و فضله مرغ مى‏بندند. 

که این عمل موجب چرک کردن موضع شده و چرک خارج مى‏شود، 

سپس گیاه بات‏بات را جوشانده با مقدارى آرد، خمیر درست مى‏کنند

 و بر موضع درد مى‏مالند. در روستاى درام (زنجان) طحال خوک را 

بر روى زخم قرار مى‏دهند تا خوب شود (سپهرفر و دیگران: 240).

تب کهنه:

در بوشهر که بیشتر کودکان مبتلا مى‏شوند، 

براى درمان آن ادرار گوسفند ماده سیاه‏رنگ را به کودک مى‏خورانند 

(افشار سیستانى 1369: 168).

اگزما:

در خراسان عنبر نصارا را دود مى‏کنند و کاسه سفالینى وارونه بالاى آن

 نگاه مى‏دارند، همین که جدار داخلى کاسه زرد شد، با پنبه زردى آن 

را جمع مى‏کنند و به صورت بچه مى‏مالند (شکورزاده: 233).

 

پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم شناختی، ص: 201

تا خوب شود (کتیرایى، 1378: 424).

نازایى:

در سنقر پرده خشک شده بچه [مشیمه‏] (پرده آب آمونیاک که کودک 

در رحم داخل آن قرار دارد) را در قیماق (خامه) ریخته و به زن نازا مى‏دهند

 (رستمى و دیگران، 1374: 199).

شاش‏بند:

در دلیجان پشکل گوسفند را آرد کرده در تاوه گرم مى‏کنند و همراه با نمک 

به دل بچه مى‏بندند (نوبان و دیگران: 235).

گرمازدگى:

در بوشهر از عصاره سرگین گاو استفاده مى‏کنند (افشار سیستانى، 1369: 169).

درمان با اجزا و احشا و متعلقات آبزیان‏

سیاه‏سرفه:

در ایرانشهر خوراک خرچنگ مى‏خورند (جانب اللهى، 1381: 254).

سرفه:

در شهر سنقر سریشم ماهى را در آب خیس کرده به بیمار مى‏دهند 

(رستمى و دیگران 1374: 209).

یرقان:

در گیلان:

1. ماهى ریز را زنده‏زنده مى‏خورند.

2. ماهى کپور را مى‏پزند و به بیمار مى‏دهند (پاینده: 259).

در خراسان استخوان خرچنگ را کوبیده مى‏جوشانند و آبش را به مریض مى‏دهند

 و عقیده دارند که به این طریق یرقان به پیشاب مریض مى‏زند و بهبود مى‏یابد، 

اگر سن مریض بیش از هفت یا ده سال باشد، هفت دانه ماهى قرمز ریز

 به او مى‏دهند زنده‏زنده بخورد (شکورزاده: 277- 288).

در الموت ماهى ریز زنده به بیمار مى‏دهند تا ببلعد (حمیدى و دیگران: 233).

سرطان:

در خراسان براى درمان سرطان خرچنگ مى‏خورند (شکورزاده: 257).

بواسیر:

هرگاه بواسیر به خون افتاد، چند عدد زالو را در روغن کرچک سرخ مى‏کنند 

و زالوهاى سرخ‏شده را روى قطعه سنگ مرطوبى مى‏سایند 

و روى یک تکه پنبه مى‏گذارند و استعمال مى‏کنند (شکورزاده: 237- 238).

خون‏دماغ:

در سیستان براى جلوگیرى از خون‏دماغ، شونز (جل وزغ) فرق سر مى‏گذارند

 یا براده چرم روى زخم مى‏گذارند (جانب اللهى، 1381: 245).

نازایى:

در اصفهان شکم ماهى‏ریزه را خالى مى‏کنند، شیرخشت در آن مى‏ریزند

 و به مدت چهل روز در راه آب زیرزمین مى‏گذارند، بعد از چهل روز آن 

را حب کرده در مقعد خود مى‏گذارند (جانب اللهى و آذرمهر: 31).

پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم شناختی، ص: 202

جدول 6: درمان با پوست و امعا و احشاى حیوان‏

ماکیان‏درمانى‏

زکام:

در میبد براى باز شدن دماغ، تخم‏مرغ را زیر آتش مى‏کنند تا بپزد 

سپس لاى آن را باز کرده مقدارى مرزنگوش روى آن مى‏ریزند و بو مى‏کشند 

(تحقیقات میدانى مؤلف).

سوختگى:

در بافق سفیده تخم‏مرغ به محل سوختگى مى‏مالند (جانب اللهى، 1384: 124).

کوفتگى:

در بافق براى درمان روغن حیوانى و زرده تخم‏مرغ به محل کوفتگى مى‏مالند

(جانب اللهى، 1384: 123).

چشم‏درد:

در بافق براى درمان تخم‏مرغ را آب‏پز کرده و زرده آن را روى چشم مى‏گذارند

 (جانب اللهى، 1384: 123).

در گیلان جگر سفید مرغ و خروس بر پلک مى‏بندند (میرشکرایى، 1374: 471).

زخم چشم:

در بافق براى درمان زخم چشم مقدارى زرده تخم‏مرغ روى پنبه مالیده 

و روى چشم مى‏گذارند (جانب اللهى، 1384: 123).

چرک کردن گوش:

در بلوچستان جوجه محلى را سر بریده، شکم آن را خالى مى‏کنند و

پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم شناختی، ص: 203

گرماگرم با پارچه‏اى روى گوش مى‏بندند تا چرک آن را بکشد

(افشار سیستانى، 1370: 392).

 



-------------------------------------------------------------------------

 

دقائق العلاج ؛ ج‏1 ؛ ص96

تتمه از بقراط حکیم سى و شش قضیه 

نقل شده که دوست مى‏دارم آنها را در اینجا بیاورم‏


: اول- ورم کردن چهره درحالى‏که هنوز بیمار حس دارد و دست

 چپ خود را بر سینه مى‏گذارد نشان این است که بیمار پس از 

بیست و سه روز مى‏میرد بخصوص اگر از اول بیمارى با سوراخهاى

 بینى خود بازى کند.

دوم- اگر در یک یا هر دو زانوى بیمار درد شدیدى حس شود 

بخصوص اگر در اول بیمارى زیاد عرق کند پس از سه روز خواهد مرد.

سوم- اگر در روى ورید سبات (ورید گردن) دملى بروز کند و روى آن غبار- 

آلود بوده و مریض عطش شدید داشته باشد پس از پنجاه و دو روز خواهد مرد.

چهارم- اگر بر روى زبان بیمار تاولى همانند پشکل شتر 

یا مثل دانه کوچک پیدا شود مریض در فرداى آن‏روز خواهد مرد 

و علامت دیگر این است که بیمار در اول بیمارى مایل بخوردن چیزهاى تند است.

پنجم- اگر بر روى انگشتان و یا دنده‏هاى بیمار دمل سیاه‏رنگ

 و بسیار دردناکى باندازه نخود پیدا شود پس از دو روز مى‏میرد

 و نشانى آن این است که از اول بیمار در خودش سنگینى زیاد حس مى‏کند.

ششم- اگر بیمار در انگشت بزرگ پا یا دست چپ خود دملى 

تیره‏رنگ و بدون درد همانند باقلا پیدا کند تا شش روز پس از آن مى‏میرد 

و نشانى آن این است که از اول بیمارى غذا در معده‏اش درنگ 

نمى‏کند و اسهال شدیدى پیدا مى‏شود.

هفتم- اگر در انگشت میانى پاى راست بیمار دمل براقى

پیدا شود تا روز دوازدهم خواهد مرد و علامتش این است که 

بیمار از اول بیمارى مایل بخوردن چیزهاى تند مى‏شود.

هشتم- اگر انگشتان بیمار تیره گردد و بر پیشانى او دملهائى 

خونین بروید تا روز چهارم مى‏میرد و نشانى دیگر این است که بیمار، 

عطسه و خمیازه زیاد مى‏کند.

نهم- اگر در انگشتان بزرگ دو پاى مریض خارش پیدا شود و گردنش 

تیره‏رنگ شود بیمار در روز پنجم مرضش قبل از غروب خواهد مرد.

 و نشانى دیگر غلظت پیشاب است.

دهم- اگر در پلک بیمار سه تاول سیاه و تیره یا قرمز بروید بیمار تا روز هفتم‏

دقائق العلاج، ج‏1، ص: 98

مى‏میرد و علامتش جریان بزاق است که اگر از روز اول باشد 

تا روز بیست و هفتم مى‏میرد.

یازدهم- اگر در پلک مریض دانه نرم تیره و مانند گردو پیدا شود

 تا دو روز از شروع بیمارى مى‏میرد و علامتش زیادى خواب در اول بیمارى است.

دوازدهم- اگر از سوراخهاى بینى بیمار خون نارنجى‏رنگ روان شود 

و در پشت دست راست او دمل بدون درد سفیدرنگى پیدا شود 

تا نه روز بعد مى‏میرد و نشانى دیگر این است که بیمار از اول بیمارى بى‏اشتها است.

سیزدهم- اگر در ران چپ بیمار قرمزى دردناکى که درازى آن 

باندازه سه انگشت باشد پیدا شود بیست و پنج روز بعد خواهد مرد 

و نشانى آن زیادى خارش از اول بیمارى و میل شدید او به سبزیجات است.

چهاردهم- اگر در پشت گوش راست مریض دملى باندازه نخود پیدا شود

 تا روز بیستم از وقت پیدا شدن آن تاول خواهد مرد و علامت آن زیادى

 پیشاب از اول بیمارى است.

پانزدهم- اگر در گوش چپ بیمار دانه‏اى سیاه‏رنگ پیدا شود 

تا روز بیست و یکم خواهد مرد و علامت دیگر اینست که از اول بیمارى 

به آب خنک مایلست‏

شانزدهم- اگر در پشت گوش راست بیمار دانه قرمزرنگ و گرم باندازه

 باقلا پیدا شود تا هفت روز بعد مى‏میرد و نشانى دیگر این است که 

بیمار از اول بیمارى زیاد قى مى‏کند.

هفدهم- اگر زیر چانه بیمار دانه قرمزرنگى باندازه باقلا بروید تا روز 

پنجاه و دوم مى‏میرد و علامتش زیادى خلط سینه بلغمى در اول بیمارى است‏

هجدهم- اگر در نوک آلت بیمار درد شدیدى پیدا شود و در آرنج

دستش تاول تیره‏رنگى سر بزند تا پنج روز بعد خواهد مرد و علامت

 دیگرش تمایل او بنوشیدنى از اول بیمارى است.

دقائق العلاج، ج‏1، ص: 99

نوزدهم- اگر در پهلوى چپ بیمار دانه تیره‏رنگ بدون دردى پیدا شود

 تا روز هفتم بیمارى قبل از طلوع آفتاب خواهد مرد و علامتش این است 

که بیمار زیاد خمیازه مى‏کشد.

بیستم- اگر در زیر بغل چپ بیمار ورمى مثل به پیدا شود تا روز پانزدهم 

از اول بیمارى مى‏میرد و نشانیش سنگینى خواب او از اول بیماریست‏

بیست و یکم- اگر بر قوزک پاى مریض دانه‏هاى سیاهرنگ بروید 

تا روز بیست و هشتم خواهد مرد 

و علامتش میل بچیزهاى سرد از اول بیمارى است.

بیست و دوم- اگر بر طرف چپ سینه بیمار تاول نارنجى‏رنگ سبز شود

 بیمار تا چهار روز بعد مى‏میرد و علامتش زیادى خارش چشم از اول بیماریست‏

بیست و سوم- اگر بر کنار بالائى پیشانى بیمار ورم بدون درد نرم

 و سیاه رنگى مثل گردو پیدا شود تا چهل روز بعد مى‏میرد 

و علامتش بیخوابى در اول مرض و میل او به خربوزه مى‏باشد

و پیشابش زیاد است.

بیست و چهارم- اگر بر سینه بیمار ورم بسیار سیاهرنگى

 همانند تخم‏مرغ پیدا شود تا سه ماه پس از آغاز بیمارى مى‏میرد 

و نشانى آن میل به خربوزه مى‏باشد، ادرار بیمار از اول بیمارى زیاد است.

بیست و پنجم- اگر بر گلوى بیمار یا زیر پلک پائین چشم او دانه‏اى

 سبز شود تا روز بیست و یکم پس از آغاز بیمارى خواهد مرد 

و علامت آن تمایل زیاد بیمار به جماع 

و غذاهاى ناباب و شیرین از اول بیمارى است.

بیست و ششم- اگر در بیمارى حاد در بدن بیمار نقاط کوچکى 

باندازه ارزن پیدا شود علامت بدى است

 و اگر این نقطه‏ها بزرگتر باشد کمتر بد است‏

بیست و هفتم- اگر قرحه‏اى که در تن بیمار بوده بخشکد

 یا سیاه و یا سبز شود مى‏میرد

بیست و هشتم- اگر بر پاى راست بیمار ورمى باندازه سیب پیدا شود و

معده‏اش درد داشته باشد تا روز بیست و هفتم خواهد مرد 

و نشانى آن میل او بچیزهاى شیرین است.

بیست و نهم- اگر در شکم بیمار درد پیدا شود و در ابروى

او دملهاى سیاهرنگى باندازه باقلا پیدا شود و چرکین گردد 

و تا دو روز یا بیشتر طول بکشد بیمار مى‏میرد و نشانى آن زیادى خواب است.

سى‏ام- اگر در جگر و دندان بیمار درد پیدا شود و در گودال پشت گردن

 او و همچنین در انگشتان بزرگ پاى او و پشتش دانه‏اى مثل باقلا بروید 

در روز پنجم بیمارى مى‏میرد و علامتش سختى و قطره‏اى شدن پیشاب مى‏باشد.

سى و یکم- اگر بر زانوى بیمار چیزى مثل دانه انگور برنگ سیاه بروید

 که گرداگرد آن یا خود تاول قرمز و اطرافش زرد و یا سیاهرنگ باشد 

به زودى و حد اکثر تا پنجاه روز بعد خواهد مرد و علامتش عرق سرد زیاد است.

سى و دوم- اگر بر سیاهرگ گردن بیمار تاولى باندازه دانه کرچک و سخت 

و سفیدرنگ بروید تا بیست الى پنجاه روز بعد مى‏میرد و علامتش میل به 

غذاهاى تند مى‏باشد.

سى و سوم- اگر بر شقیقه چپ بیمار دانه‏هاى قرمزرنگى با خارش زیاد

 پیدا شود تا روز چهارم مى‏میرد.

سى و چهارم- اگر در تن بیمار ورمهاى سستى پیدا شود و وضع عقلى

 او بهم بریزد بزودى مى‏میرد.

سى و پنجم- اگر بر چهره بیمار دملهائى بدون درد سبز شود 

و بینى او بخارد تا دو روز بعد مى‏میرد.

سى و ششم- اگر بر زبان بیمار در آغاز بیمارى حاد دانه سیاه‏رنگى به‏ 

اندازه نخود پیدا شود دلیل بر نزدیکى مرگ است و نشانى

 آن تمایل او به چیزهاى گرم مزاج از آغاز بیمارى است.[1]

 


[1] کرمانى، محمد کریم بن ابراهیم -

مترجم: عیسى ضیاء ابراهیمى، دقائق العلاج، 2جلد،

چاپخانه سعادت - کرمان، چاپ: اول، 1362 ه.ش.




------------------------------------------------------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------------------------------------

-----------------------------------------------------------------------------------------------------




  نرم افزار طب اسلامی نور


 در باره  پزشکی عامیانه  بخش 4 

  با فوند و سایز:توهاما10/ 24 صفحه 
 

  پزشکى سنتى و عامیانه

مردم ایران با نگاه مردم شناختى
پزشکى سنتى و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم شناختى

               

 فهرست مطالب


فهرست جدول‏ها
مقدمه
پیشگفتار
درمانگران مقدمه

1. قلم‏بند(شکسته‏بند): ..... ص : 47
2. ماما یا ماماچه: ..... ص : 47
3. ملا(دعانویس): ..... ص : 47
4. دلاک: ..... ص : 48
5. غربتى(کولى)، حجامتگر: ..... ص : 48
ابزار و وسایل طب سنتى ..... ص : 48
1. جوغن: ..... ص : 48
2. نى: ..... ص : 48
3. پاکى: ..... ص : 48
4. کوزه یا دوره: ..... ص : 48
5. شاخ گاو: ..... ص : 48
6. مهره عقیق: ..... ص : 48
7. میخ فلزى: ..... ص : 48
8. نشتر: ..... ص : 49
بخش اول گیاه‏درمانى
فصل اول بیمارى‏ها ..... ص : 53
1. امراض عمومى ..... ص : 53
سردرد ..... ص : 53
سرگیجه ..... ص : 55
زکام ..... ص : 55
سرماخوردگى ..... ص : 56
سرمازدگى ..... ص : 57
درد نیم‏سر(میگرن، سینوزیت) ..... ص : 57
گرمى ..... ص : 57
سردى ..... ص : 58
رطوبت مزاج ..... ص : 58
استسقا ..... ص : 58
گرمازدگى ..... ص : 58
فشار خون ..... ص : 58
کم‏خونى ..... ص : 59
بادها ..... ص : 59
2. مغز، اعصاب و روان ..... ص : 59
اعصاب ..... ص : 59
ترس ..... ص : 60
جنون ..... ص : 60
فراموشى ..... ص : 60
سرسام ..... ص : 60
بى‏خوابى ..... ص : 61
فلج(سکته) ..... ص : 61
3. بیمارى‏هاى چشم ..... ص : 61
چشم‏درد ..... ص : 62
پیله چشم ..... ص : 65
گل افتادن چشم ..... ص : 65
ورم ملتحمه ..... ص : 65
کم‏سو شدن ..... ص : 65
تراخم ..... ص : 65
گل‏مژه ..... ص : 66
نزم(قرمز شدن مویرگ‏هاى چشم) ..... ص : 66
لکه چشم ..... ص : 66
آب نزله ..... ص : 68
سوزش چشم ..... ص : 68
آب‏ریزش چشم ..... ص : 68
بیرون آوردن مواد خارجى ..... ص : 68
سبل ..... ص : 68
خون‏مردگى ..... ص : 68
خال چشم ..... ص : 68
4. بیمارى‏هاى دهان و دندان ..... ص : 69
دندان‏درد ..... ص : 69
آبسه کردن ..... ص : 71
زخم و چرک(پیوره لثه) ..... ص : 71
لقى دندان ..... ص : 71
بوى دهان ..... ص : 72
ترک لب ..... ص : 72
5. بیمارى‏هاى گوش، حلق، بینى ..... ص : 72
گوش‏درد ..... ص : 72
باد گوش(کیپ‏شدگى گوش) ..... ص : 73
ورود حشره یا اشیاى خارجى به داخل گوش ..... ص : 74
چرک کردن گوش ..... ص : 74
سنگینى و وزوز گوش ..... ص : 74
گلودرد ..... ص : 74
اوریون ..... ص : 75
گرفتگى صدا ..... ص : 76
خناق ..... ص : 76
خون‏دماغ ..... ص : 76
6. امراض ریوى و قلب و کبد ..... ص : 76
سینه‏درد ..... ص : 76
سرفه ..... ص : 78
سیاه‏سرفه ..... ص : 79
آسم ..... ص : 79
سینه‏پهلو(ذات الریه) ..... ص : 79
سل ..... ص : 79
قلب ..... ص : 79
کبد ..... ص : 80
7. بیمارى‏هاى مجارى ادرار و اعضاى تناسلى ..... ص : 80
کلیه‏درد ..... ص : 80
سنگ مثانه ..... ص : 82
ورم مثانه ..... ص : 82
شاش‏بند ..... ص : 82
سوزاک ..... ص : 83
سفلیس ..... ص : 83
باد فتق ..... ص : 83
ضعف باه ..... ص : 83
8. بیمارى‏هاى گوارشى ..... ص : 84
دل‏درد ..... ص : 84
دل‏مال ..... ص : 86
نفخ ..... ص : 86
زخم‏معده ..... ص : 87
کرم معده و روده(انگل) ..... ص : 87
کرمک ..... ص : 89
کرم کدو ..... ص : 89
وبا ..... ص : 90
سرطان معده و روده ..... ص : 90
ورم معده ..... ص : 90
کم‏اشتهایى ..... ص : 90
یبوست ..... ص : 90
بواسیر ..... ص : 92
ترشا ..... ص : 93
سکسکه ..... ص : 93
اسهال ..... ص : 93
استفراغ ..... ص : 95
یرقان ..... ص : 96
قند ..... ص : 96
9. دردهاى استخوان و مفاصل ..... ص : 96
درد کتف ..... ص : 96
کمردرد ..... ص : 97
سیاتیک ..... ص : 97
دردهاى مفصلى ..... ص : 97
استخوان‏درد ..... ص : 98
آب آوردن شکم ..... ص : 98
افتادگى ناف ..... ص : 98
قولنج ..... ص : 98
پادرد ..... ص : 99
واریس ..... ص : 100
رماتیسم ..... ص : 100
فرورفتگى استخوان سر ..... ص : 101
0 1. بیمارى‏هاى عفونى ..... ص : 101
تب ..... ص : 101
تب‏لازم(سل) ..... ص : 102
تب سیک ..... ص : 102
تب روده(حصبه) ..... ص : 102
حصبه ..... ص : 103
11. زخم، جراحت، دمل ..... ص : 104
زخم ..... ص : 104
سیاه‏زخم ..... ص : 106
دمل ..... ص : 106
خنازیر ..... ص : 108
زرده زخم ..... ص : 108
خون‏ریزى جراحت ..... ص : 109
عفونت زخم ..... ص : 109
ترک پا ..... ص : 109
12. امراض پوستى ..... ص : 110
کچلى ..... ص : 110
زگیل ..... ص : 110
سالک ..... ص : 110
میخچه ..... ص : 111
پیسى ..... ص : 111
جذام ..... ص : 111
اگزما ..... ص : 111
برافروختگى صورت ..... ص : 111
آبله ..... ص : 111
دانه‏هاى چرکى ..... ص : 112
شیرکو ..... ص : 112
تبخال ..... ص : 112
کهیر ..... ص : 112
سرخ شدن پوست ..... ص : 113
جوش زدن ..... ص : 113
سودا یا خارش ..... ص : 113
ریزش مو ..... ص : 113
جرب ..... ص : 114
آتیشک ..... ص : 114
تاول ..... ص : 114
13. آسیب‏ها ..... ص : 114
مارگزیدگى ..... ص : 114
عقرب‏گزیدگى ..... ص : 115
زنبورگزیدگى ..... ص : 116
رتیل‏گزیدگى ..... ص : 116
هارى ..... ص : 116
شکستگى ..... ص : 116
کوفتگى ..... ص : 118
دررفتگى ..... ص : 118
سوختگى ..... ص : 118
ورم ..... ص : 119
مسمومیت با تریاک ..... ص : 119
مسمومیت با مواد غذایى ..... ص : 119
فصل دوم طب زنان ..... ص : 120
1. بیمارى‏ها ..... ص : 120
درد رحم ..... ص : 120
ترشحات رحم ..... ص : 120
عفونت رحم ..... ص : 120
خارش رحم ..... ص : 120
کیست تخمدان ..... ص : 121
روسه ..... ص : 121
تنظیم قاعدگى ..... ص : 121
بند نیامدن خون قاعدگى ..... ص : 121
2. نازایى ..... ص : 121
3. حاملگى و زایمان ..... ص : 123
حاملگى ..... ص : 123
پیشگیرى از حاملگى ..... ص : 123
مراقبت‏هاى دوره حاملگى ..... ص : 123
رژیم غذایى زن حامله ..... ص : 124
رژیم غذایى زن حامله براى پسرزایى ..... ص : 126
رژیم غذایى زن حامله براى دخترزایى ..... ص : 126
نقش مرد در تعیین جنسیت ..... ص : 127
عوامل مؤثر بر جنین ..... ص : 127
ویار ..... ص : 128
امراض دوره حاملگى ..... ص : 129
پیش‏بینى جنسیت جنین ..... ص : 130
پیشگیرى از سقط جنین ..... ص : 130
اقدام به سقط ..... ص : 130
زایمان ..... ص : 131
دیرزایى ..... ص : 131
تولد زودهنگام ..... ص : 132
آسان کردن زایمان ..... ص : 132
سخت‏زایى ..... ص : 133
شیوه گرفتن بچه ..... ص : 134
خارج ساختن جفت ..... ص : 136
ناف‏برى ..... ص : 136
شیوه سق برداشتن ..... ص : 136
مراقبت‏هاى ویژه از زائو ..... ص : 137
رژیم غذایى زائو ..... ص : 137
دخترزا: ..... ص : 137
پسرزا: ..... ص : 137
آل‏زدگى ..... ص : 138
حمام زایمان ..... ص : 138
تن‏مالى: ..... ص : 138
تقویت زهدان: ..... ص : 139
دندان: ..... ص : 139
پسرزا شدن: ..... ص : 139
مراقبت از ناف: ..... ص : 139
چله‏برى: ..... ص : 139
مراقبت بعد از حمام: ..... ص : 139
لکه صورت ..... ص : 140
شیردهى: ..... ص : 140
کم‏شیرى: ..... ص : 140
پرشیرى و پستان‏درد: ..... ص : 140
فصل سوم طب کودک ..... ص : 142
1. دوران شیرخوارگى ..... ص : 142
پستان نگرفتن بچه ..... ص : 142
مراقبت از نوزاد ..... ص : 142
خواص درمانى شیر ..... ص : 143
تغذیه مادر ..... ص : 143
از شیر گرفتن ..... ص : 143
2. بیمارى‏هاى کودک ..... ص : 143
دل‏درد ..... ص : 143
پهلودرد ..... ص : 144
سرماخوردگى ..... ص : 144
نزله ..... ص : 145
سیاه‏سرفه ..... ص : 145
چشم‏درد ..... ص : 145
چشم زدن ..... ص : 146
ختنه ..... ص : 146
گوش‏درد ..... ص : 146
زخم پشت گوش ..... ص : 147
گرفتن بینى ..... ص : 147
کرمک ..... ص : 148
کرم روده ..... ص : 148
خناق(خروسک) ..... ص : 148
اوریون ..... ص : 148
گلودرد ..... ص : 148
افتادن ملاز بچه ..... ص : 149
برفک ..... ص : 149
دندان درآوردن ..... ص : 150
سینه‏درد ..... ص : 150
سردرد ..... ص : 150
کچلى ..... ص : 150
اسهال ..... ص : 153
اسهال، استفراغ ..... ص : 153
زردى ..... ص : 154
سرخک ..... ص : 154
اگزما ..... ص : 154
مخملک ..... ص : 155
آبله ..... ص : 155
خریدن آبله ..... ص : 156
حصبه ..... ص : 156
زردریش ..... ص : 156
شاش‏سوز ..... ص : 156
آبله‏مرغان ..... ص : 157
یبوست ..... ص : 157
تب کهنه ..... ص : 157
شاش‏بند ..... ص : 157
شب‏ادرارى ..... ص : 157
لکنت زبان ..... ص : 157
زبان باز نکردن ..... ص : 158
دیر راه افتادن ..... ص : 158
سوراخ کردن گوش بچه ..... ص : 158
غشى(صرع) ..... ص : 159
حمله ..... ص : 159
فصل چهارم بیمارى‏هاى منطقه‏اى و شیوه تشخیص و درمان آن‏ها ..... ص : 160
باد ناق ..... ص : 160
باد ..... ص : 160
درد نیم‏سر ..... ص : 160
دانه داغى ..... ص : 160
الماس ..... ص : 161
دزد باد ..... ص : 161
دجنم ..... ص : 161
جمامى ..... ص : 161
شوسوت(شوسو ج - شب‏سوز) ..... ص : 161
پیوک ..... ص : 162
پس‏دس ..... ص : 162
ون ..... ص : 162
بادسمه ..... ص : 162
شیرینگ ..... ص : 163
بچه چهار فرق ..... ص : 163
شیرکو ..... ص : 163
درد عمومى ..... ص : 163
زبرک ..... ص : 163
جوون ..... ص : 164
گالى‏گیر ..... ص : 164
خاش و گیران ..... ص : 164
پیش‏درآر ..... ص : 164
باد فتق ..... ص : 164
گیته‏پوت ..... ص : 165
مهرگیا ..... ص : 165
مارگزیدگى ..... ص : 165
سردرد ..... ص : 165
امید بهبودى ..... ص : 166
بخش دوم طب پیشگیرى و درمان با شیوه‏هاى غیر گیاهى
فصل پنجم پیشگیرى ..... ص : 169
پیشگیرى از حاملگى ..... ص : 169
پیشگیرى از سقط جنین ..... ص : 171
مراقبت‏هاى بعد از زایمان ..... ص : 173
پیشگیرى از شوک‏هاى آسیب‏پذیر ..... ص : 173
پیشگیرى از داغ دیدن(بچه‏میرى) ..... ص : 173
پیشگیرى از آل‏زدگى زائو ..... ص : 174
استفاده از ابزار و وسایل ترساننده ..... ص : 174
مراقبت حضورى ..... ص : 175
مهر کردن ..... ص : 176
مراقبت‏هاى ویژه از نوزاد ..... ص : 176
پیشگیرى از آل‏زدگى کودک ..... ص : 176
ششه ..... ص : 177
دفع شر از نوزاد ..... ص : 178
چله‏برى ..... ص : 178
حلقه هفت محمدى ..... ص : 179
حلقه یاسین ..... ص : 179
چهل تیغ ..... ص : 179
پیشگیرى از چشم‏زخم ..... ص : 180
پیشگیرى از چشم‏درد ..... ص : 182
فصل ششم درمان‏هاى غیر گیاهى ..... ص : 183
1. درمان با منشأ انسانى ..... ص : 183
چشم‏درد: ..... ص : 183
گل‏مژه: ..... ص : 183
سینه‏درد: ..... ص : 183
زنبورگزیدگى: ..... ص : 183
رتیل: ..... ص : 183
سوختگى: ..... ص : 183
ورم: ..... ص : 183
مسمومیت با تریاک: ..... ص : 184
روان‏درمانى: ..... ص : 184
نازایى: ..... ص : 184
آبله‏مرغان: ..... ص : 184
زردزخم: ..... ص : 184
سیاه‏سرفه: ..... ص : 184
گوش‏درد: ..... ص : 184
اگزما: ..... ص : 185
زخم: ..... ص : 185
تب‏لازم: ..... ص : 185
خشکى صورت: ..... ص : 185
تب‏خال: ..... ص : 185
سرخک: ..... ص : 185
سالک: ..... ص : 185
تشنج: ..... ص : 185
گازگرفتگى سگ: ..... ص : 185
برفک: ..... ص : 185
لکه صورت بعد از زایمان: ..... ص : 186
پستان‏درد: ..... ص : 186
سل: ..... ص : 186
2. درمان با منشأ حیوانى ..... ص : 186
پوست‏درمانى ..... ص : 186
سیاه‏تب(تب مالاریا): ..... ص : 186
درد دست و پا: ..... ص : 186
آبله: ..... ص : 186
ضرب‏دیدگى: ..... ص : 186
تیرخوردگى: ..... ص : 187
یرقان(زردى): ..... ص : 187
نفخ: ..... ص : 187
سیه‏باد: ..... ص : 187
نازایى: ..... ص : 187
خنازیر: ..... ص : 187
سردرد: ..... ص : 188
استخوان‏درد: ..... ص : 188
کوفتگى و درد عضلات: ..... ص : 188
مارگزیدگى: ..... ص : 188
رماتیسم: ..... ص : 188
فرورفتگى استخوان سر: ..... ص : 188
ختنه: ..... ص : 188
سرماخوردگى: ..... ص : 188
سوختگى: ..... ص : 188
درمان با امعا و احشاى حیوان ..... ص : 188
شب‏کورى ..... ص : 188
چشم‏درد: ..... ص : 189
گوش‏درد: ..... ص : 189
شب‏ادرارى: ..... ص : 189
رماتیسم پا: ..... ص : 189
جراحت: ..... ص : 189
دمل: ..... ص : 189
زخم گلوله: ..... ص : 190
رماتیسم: ..... ص : 190
پیسى: ..... ص : 190
سرخ شدن پوست: ..... ص : 190
سودا یا خارش: ..... ص : 190
مارگزیدگى: ..... ص : 190
عقرب و رتیل‏گزیدگى: ..... ص : 190
ویار: ..... ص : 190
سوزاک: ..... ص : 190
هول‏زدگى: ..... ص : 190
سخت‏زایى: ..... ص : 190
نازایى: ..... ص : 191
پوکى استخوان و درد مفاصل: ..... ص : 191
کمردرد: ..... ص : 191
زگیل: ..... ص : 191
ترس: ..... ص : 191
درمان با مو، پشم، سم، شاخ، پى، استخوان و اعضاى حیوان ..... ص : 191
قوت چشم: ..... ص : 191
دندان‏درد: ..... ص : 191
آبسه کردن دندان: ..... ص : 191
گرفتن بینى: ..... ص : 191
جذام: ..... ص : 191
زخم: ..... ص : 192
اوریون: ..... ص : 192
سردرد: ..... ص : 192
شاش‏بند: ..... ص : 192
خارش: ..... ص : 192
سینه‏درد: ..... ص : 192
آب آوردن شکم: ..... ص : 192
شکستگى: ..... ص : 192
چشم‏زخم: ..... ص : 192
گوش‏درد: ..... ص : 192
سرطان: ..... ص : 193
زگیل: ..... ص : 193
رگ‏به‏رگ شدن: ..... ص : 193
بیمارى‏هاى روحى: ..... ص : 193
درمان با مواد لبنى، پیه، چربى، روغن و گوشت حیوان ..... ص : 193
آب‏ریزش چشم: ..... ص : 193
گل‏مژه: ..... ص : 193
چشم‏درد: ..... ص : 193
برفک: ..... ص : 193
ترک لب: ..... ص : 193
خروسک: ..... ص : 193
گلودرد: ..... ص : 194
سینه‏درد: ..... ص : 194
نیفتادن ناف: ..... ص : 194
اسهال: ..... ص : 194
سیاه‏سرفه: ..... ص : 194
گوش‏درد: ..... ص : 194
ورود حشره به گوش: ..... ص : 195
سل: ..... ص : 195
جذام: ..... ص : 195
آبسه لثه: ..... ص : 195
دندان‏درد: ..... ص : 195
کوفتگى: ..... ص : 195
مارگزیدگى: ..... ص : 195
سرماخوردگى: ..... ص : 195
بواسیر: ..... ص : 195
خنازیر: ..... ص : 195
پادرد: ..... ص : 196
قلب: ..... ص : 196
سوزاک: ..... ص : 196
ضعف باه: ..... ص : 196
قولنج: ..... ص : 196
زگیل: ..... ص : 196
کم‏خونى: ..... ص : 196
دندان درآوردن کودک: ..... ص : 196
نازایى: ..... ص : 196
قند خون: ..... ص : 197
تاول: ..... ص : 197
درمان با ادرار و فضولات و سایر متعلقات انسان و حیوان ..... ص : 197
چشم‏درد: ..... ص : 197
گل‏مژه: ..... ص : 198
دندان‏درد: ..... ص : 198
لکه صورت بعد از زایمان: ..... ص : 198
سرخک: ..... ص : 198
مارزدگى: ..... ص : 198
عقرب‏زدگى: ..... ص : 198
گوش‏درد: ..... ص : 198
وجود شى‏ء یا حشره در گوش: ..... ص : 199
گلودرد: ..... ص : 199
زخم پستان: ..... ص : 199
جراحت: ..... ص : 199
خون‏دماغ: ..... ص : 199
خنازیر: ..... ص : 199
خناق: ..... ص : 199
دل‏درد: ..... ص : 199
سردرد: ..... ص : 199
درد سینه: ..... ص : 199
آسم: ..... ص : 200
یبوست: ..... ص : 200
یرقان: ..... ص : 200
آبله: ..... ص : 200
کچلى: ..... ص : 200
زگیل: ..... ص : 200
سیاه‏زخم: ..... ص : 200
تب کهنه: ..... ص : 200
اگزما: ..... ص : 200
خنش رحم: ..... ص : 200
نازایى: ..... ص : 201
شاش‏بند: ..... ص : 201
گرمازدگى: ..... ص : 201
درمان با اجزا و احشا و متعلقات آبزیان ..... ص : 201
سیاه‏سرفه: ..... ص : 201
سرفه: ..... ص : 201
یرقان: ..... ص : 201
سرطان: ..... ص : 201
بواسیر: ..... ص : 201
خون‏دماغ: ..... ص : 201
نازایى: ..... ص : 201
ماکیان‏درمانى ..... ص : 202
زکام: ..... ص : 202
سوختگى: ..... ص : 202
کوفتگى: ..... ص : 202
چشم‏درد: ..... ص : 202
زخم چشم: ..... ص : 202
چرک کردن گوش: ..... ص : 202
یرقان: ..... ص : 203
لکه و پیس: ..... ص : 203
سردرد: ..... ص : 203
خروسک(خناق): ..... ص : 203
کلیه‏درد: ..... ص : 203
سوء هاضمه و قبض شکم: ..... ص : 203
مسمومیت: ..... ص : 203
نازایى: ..... ص : 203
سقط جنین: ..... ص : 203
زخم ختنه: ..... ص : 203
خفگى نوزاد: ..... ص : 205
خون‏دماغ: ..... ص : 205
دل‏درد: ..... ص : 205
زگیل: ..... ص : 205
گازگرفتگى سگ: ..... ص : 205
مارگزیدگى: ..... ص : 205
سرسام: ..... ص : 205
سرخک: ..... ص : 205
دمل: ..... ص : 205
سل: ..... ص : 205
حصبه: ..... ص : 205
شاش‏بند: ..... ص : 205
ترس: ..... ص : 205
شب‏ادرارى: ..... ص : 206
ورود حشره به گوش: ..... ص : 206
استفراغ: ..... ص : 206
سردى: ..... ص : 206
تقویت نوزاد: ..... ص : 206
پرنده‏درمانى ..... ص : 206
دمل: ..... ص : 206
سیاه‏زخم: ..... ص : 206
لرز: ..... ص : 206
زخم: ..... ص : 206
کم‏سو شدن چشم: ..... ص : 206
گوش‏درد: ..... ص : 206
سیاه‏سرفه: ..... ص : 207
باد سرخ: ..... ص : 207
خنازیر: ..... ص : 207
کرمک: ..... ص : 207
تب نوبه: ..... ص : 207
پیسى: ..... ص : 207
ضعف باه: ..... ص : 207
سرطان معده و روده: ..... ص : 207
ویار: ..... ص : 207
زبان باز نکردن: ..... ص : 208
لکنت زبان: ..... ص : 208
شاش‏بند: ..... ص : 208
چشم‏درد: ..... ص : 208
درد مفاصل: ..... ص : 208
ورود حشره به گوش: ..... ص : 208
حشره‏درمانى ..... ص : 208
سردرد: ..... ص : 208
درد چشم: ..... ص : 208
ورم ملتحمه: ..... ص : 208
سیاه‏سرفه: ..... ص : 209
گوش‏درد: ..... ص : 209
سوختگى: ..... ص : 209
زخم: ..... ص : 209
کچلى: ..... ص : 209
جرب: ..... ص : 209
دیر راه افتادن کودک: ..... ص : 212
بند انداختن: ..... ص : 212
دمل: ..... ص : 212
هذیان: ..... ص : 212
کرمک: ..... ص : 212
زردى: ..... ص : 212
زگیل: ..... ص : 212
سالک: ..... ص : 212
شاش‏بند: ..... ص : 212
دردهاى مفصلى: ..... ص : 213
روماتیسم: ..... ص : 213
عقرب‏زدگى: ..... ص : 213
نیش رتیل: ..... ص : 213
نیش کنه: ..... ص : 213
نازایى: ..... ص : 213
سرسام: ..... ص : 213
خون‏ریزى: ..... ص : 213
خون‏دماغ: ..... ص : 213
ترس‏زدگى: ..... ص : 213
حصبه: ..... ص : 213
درمان با امعا و احشاى خزندگان ..... ص : 214
سردرد: ..... ص : 214
درد چشم: ..... ص : 214
لکه صورت: ..... ص : 214
خنازیر: ..... ص : 214
گوش‏درد: ..... ص : 214
ریزش مو: ..... ص : 214
کچلى: ..... ص : 214
کمردرد و پادرد: ..... ص : 214
سیاه‏سرفه: ..... ص : 214
زگیل: ..... ص : 214
شکستگى: ..... ص : 215
رماتیسم: ..... ص : 215
درمان با امعا و احشاى دوزیستان ..... ص : 215
مارگزیدگى: ..... ص : 215
عقربک: ..... ص : 216
زخم: ..... ص : 216
دمل: ..... ص : 216
نازایى: ..... ص : 216
زگیل: ..... ص : 216
گرمى: ..... ص : 216
درمان با امعا و احشاى جانوران پستاندار ..... ص : 216
استخوان‏درد: ..... ص : 216
کچلى: ..... ص : 216
گوش‏درد: ..... ص : 216
زالودرمانى ..... ص : 217
امراضى که با زالو درمان مى‏شد به شرح زیر است: ..... ص : 217
زرده‏زخم: ..... ص : 217
دندان‏درد: ..... ص : 217
سینه‏درد: ..... ص : 217
درد شانه یا پا: ..... ص : 217
3. درمان با سایر شیوه‏ها ..... ص : 217
حجامت‏درمانى ..... ص : 217
امراضى که معمولا براى درمان آن حجامت مى‏کردند به شرح زیر است: ..... ص : 218
زرده‏زخم: ..... ص : 218
کچلى: ..... ص : 218
مارگزیدگى: ..... ص : 218
سرخک: ..... ص : 218
سرگیجه: ..... ص : 218
فشارخون: ..... ص : 218
رگ‏درمانى ..... ص : 218
1. رگ‏زنى(فصادى) ..... ص : 219
رگ‏زنى براى درمان مرض‏هاى زیر به کار مى‏رفت: ..... ص : 219
تنگى سینه: ..... ص : 219
سردرد: ..... ص : 219
یرقان: ..... ص : 219
باد نزله: ..... ص : 219
گوش‏درد: ..... ص : 219
گریه کودک: ..... ص : 220
درد پهلو: ..... ص : 220
2. رگ‏کشى ..... ص : 220
چشم و نظر: ..... ص : 220
هول کردن: ..... ص : 220
سیاتیک: ..... ص : 220
تیغ‏درمانى ..... ص : 220
مارگزیدگى: ..... ص : 220
قرمزى چشم و سردرد شدید: ..... ص : 220
خروسک(خناق): ..... ص : 220
تیغ چک: ..... ص : 220
داغ‏درمانى ..... ص : 221
الماس: ..... ص : 221
سیاتیک: ..... ص : 221
سردرد: ..... ص : 221
کم‏سو شدن چشم: ..... ص : 221
دندان‏درد: ..... ص : 221
عفونت زخم: ..... ص : 221
سیاه‏زخم: ..... ص : 221
گازگرفتگى گرگ: ..... ص : 222
شکستگى سر: ..... ص : 222
باد گرمى: ..... ص : 222
فتق ناف: ..... ص : 222
سل: ..... ص : 222
یرقان: ..... ص : 222
بچه چهار فرق: ..... ص : 222
مارزدگى: ..... ص : 222
کچلى: ..... ص : 222
ام الصبیان: ..... ص : 223
بچه‏میرى: ..... ص : 223
درمان با مایه‏کوبى ..... ص : 223
آبله: ..... ص : 223
سرخک: ..... ص : 223
هارى: ..... ص : 223
خال‏کوبى ..... ص : 223
خال‏کوبى با یکى از هدف‏هاى زیر انجام مى‏شود: ..... ص : 224
الف - زیبایى: ..... ص : 224
ب - مهرجویى: ..... ص : 224
ج - راندن موجودات خبیث: ..... ص : 224
د - درمانى: ..... ص : 224
1. باد فتق: ..... ص : 224
2. هول کردن: ..... ص : 224
3. گلودرد: ..... ص : 225
4. چشم‏زخم: ..... ص : 225
5. درد مفاصل: ..... ص : 225
6. باد: ..... ص : 225
7. غده چربى: ..... ص : 225
بادکش ..... ص : 225
سردرد: ..... ص : 225
افتادگى ناف: ..... ص : 225
درد کتف: ..... ص : 225
دل‏درد: ..... ص : 226
بادنزله: ..... ص : 226
پرهیزدرمانى ..... ص : 227
چشم‏درد: ..... ص : 227
گرمى و سردى: ..... ص : 227
سرخک: ..... ص : 228
خوراک‏درمانى ..... ص : 228
شب‏ادرارى: ..... ص : 228
گلودرد: ..... ص : 228
سیاه‏سرفه: ..... ص : 228
سینه‏درد: ..... ص : 228
خارش: ..... ص : 228
آبله: ..... ص : 228
گردن‏درد: ..... ص : 228
رطوبتى: ..... ص : 228
رژیم غذایى براى پسرزایى: ..... ص : 229
رژیم غذایى براى دخترزایى: ..... ص : 229
خوشگل شدن کودک: ..... ص : 229
بوى غذا: ..... ص : 229
زائو: ..... ص : 229
آب‏درمانى ..... ص : 229
لرز: ..... ص : 229
خون‏دماغ: ..... ص : 229
نازایى: ..... ص : 229
چله‏برى: ..... ص : 229
ترس: ..... ص : 232
شیرینى‏درمانى ..... ص : 232
سردى: ..... ص : 232
دل‏درد: ..... ص : 232
دود و دوده‏درمانى ..... ص : 232
چشم‏درد: ..... ص : 232
گوش‏درد: ..... ص : 232
دندان‏درد: ..... ص : 233
گلودرد: ..... ص : 233
زخم: ..... ص : 233
عفونت زخم: ..... ص : 233
ختنه: ..... ص : 233
خون‏دماغ: ..... ص : 233
چشم‏درد: ..... ص : 233
سرماخوردگى: ..... ص : 233
مارزدگى: ..... ص : 233
صرع: ..... ص : 234
بواسیر: ..... ص : 234
کرمک: ..... ص : 234
سرخک و سرخجه: ..... ص : 234
کهیر: ..... ص : 234
اسهال: ..... ص : 234
تب‏خال: ..... ص : 234
زردزخم: ..... ص : 234
نظرگیرى: ..... ص : 234
بخوردرمانى ..... ص : 234
شب‏کورى: ..... ص : 234
چشم‏درد: ..... ص : 235
سردرد: ..... ص : 235
دندان‏درد: ..... ص : 235
گوش‏درد: ..... ص : 235
سرماخوردگى: ..... ص : 235
سرفه: ..... ص : 235
زکام: ..... ص : 236
درد نیم‏سر(سینوزیت، میگرن): ..... ص : 236
تنظیم قاعدگى: ..... ص : 236
نازایى: ..... ص : 236
تب حصبه: ..... ص : 237
کرم‏خوردگى و عفونت دندان: ..... ص : 237
مارگزیدگى: ..... ص : 237
آبسه لثه: ..... ص : 237
آبله: ..... ص : 237
خون‏درمانى ..... ص : 237
خروسک(خناق): ..... ص : 237
پیوره لثه: ..... ص : 237
یرقان: ..... ص : 237
تراخم: ..... ص : 237
سرفه: ..... ص : 237
شب‏کورى: ..... ص : 237
سل: ..... ص : 238
لکه چشم: ..... ص : 238
کچلى: ..... ص : 238
شب ادراریک: ..... ص : 238
زخم سودا: ..... ص : 238
لکه صورت بعد از زایمان: ..... ص : 238
سیاه‏سرفه: ..... ص : 238
سینه‏پهلو: ..... ص : 238
دل‏درد: ..... ص : 238
کانى‏درمانى ..... ص : 238
چشم‏درد: ..... ص : 238
تراخم: ..... ص : 238
سردرد: ..... ص : 238
دندان‏درد: ..... ص : 239
آبسه لثه: ..... ص : 239
ورم ملاج: ..... ص : 239
رتیل‏گزیدگى: ..... ص : 239
بریدگى: ..... ص : 239
کمردرد: ..... ص : 239
درد مفاصل: ..... ص : 239
تب‏خال: ..... ص : 239
زنبورگزیدگى: ..... ص : 239
گوش‏درد: ..... ص : 239
زخم: ..... ص : 239
خون‏ریزى جراحت: ..... ص : 239
لجن، خاک، گل، خاکستر و ریگ‏درمانى ..... ص : 239
دندان‏درد: ..... ص : 239
زخم: ..... ص : 239
عفونت زخم: ..... ص : 240
خون‏ریزى جراحت: ..... ص : 240
ختنه: ..... ص : 240
سوختگى: ..... ص : 240
کوفتگى: ..... ص : 240
عقرب‏زدگى: ..... ص : 241
زنبورزدگى: ..... ص : 241
رتیل‏گزیدگى: ..... ص : 241
هارى: ..... ص : 241
عرق‏سوز کودک: ..... ص : 241
سوم: ..... ص : 241
سخت‏زایى: ..... ص : 241
دل‏درد: ..... ص : 241
استخوان‏درد: ..... ص : 241
خوره: ..... ص : 242
دل‏پیچه: ..... ص : 242
سیاه‏زخم و زردزخم: ..... ص : 242
بواسیر: ..... ص : 242
صرع(غشى): ..... ص : 242
جرب: ..... ص : 242
کچلى: ..... ص : 242
شب‏ادرارى: ..... ص : 242
زخم پشت گوش: ..... ص : 242
دفع خستگى: ..... ص : 242
پادرد: ..... ص : 243
آبله: ..... ص : 243
دررفتگى: ..... ص : 243
سرخک: ..... ص : 243
پیشگیرى از سقط جنین: ..... ص : 243
سکسکه: ..... ص : 243
باد سرخ: ..... ص : 243
زردى: ..... ص : 243
زکام: ..... ص : 243
دمل: ..... ص : 243
کهیر: ..... ص : 244
تراخم: ..... ص : 244
سالک: ..... ص : 244
زرده‏زخم: ..... ص : 244
سنگ‏درمانى ..... ص : 244
چشم‏درد: ..... ص : 244
شب‏کورى: ..... ص : 244
یرقان: ..... ص : 244
سخت‏زایى: ..... ص : 244
سردرد: ..... ص : 244
گلودرد: ..... ص : 244
باد: ..... ص : 245
سیاه‏سرفه: ..... ص : 245
برفک: ..... ص : 245
هول کردن: ..... ص : 245
نازایى: ..... ص : 245
زردزخم: ..... ص : 245
جن‏زدگى: ..... ص : 245
تب‏خال: ..... ص : 245
زگیل: ..... ص : 245
عقرب‏زدگى: ..... ص : 246
اگزما: ..... ص : 246
سفال‏درمانى ..... ص : 246
گل‏مژه: ..... ص : 246
گوش‏درد: ..... ص : 246
اوریون: ..... ص : 246
سرخک: ..... ص : 246
تب‏خال: ..... ص : 246
چینى‏درمانى ..... ص : 246
سینه‏درد: ..... ص : 246
سرخک: ..... ص : 246
شیشه‏درمانى ..... ص : 247
شب‏کورى: ..... ص : 247
دمل: ..... ص : 247
کچلى: ..... ص : 247
فلزدرمانى ..... ص : 247
تب‏خال: ..... ص : 247
سرخک: ..... ص : 247
دفع نظر: ..... ص : 247
مخملک: ..... ص : 247
روان‏درمانى: ..... ص : 247
اگزما: ..... ص : 247
سیاه‏زخم: ..... ص : 247
هول کردن: ..... ص : 247
تراخم: ..... ص : 248
گل‏مژه: ..... ص : 248
شاش‏بند: ..... ص : 248
شاش‏سوز(سوختگى پاى بچه در اثر ادرار): ..... ص : 248
روان‏درمانى: ..... ص : 248
نازایى: ..... ص : 248
جن‏زدگى: ..... ص : 248
افتادگى ناف: ..... ص : 248
درمان با روش‏هاى فیزیکى(فیزیوتراپى سنتى) ..... ص : 248
انحراف رحم: ..... ص : 248
استفراغ: ..... ص : 249
قولنج: ..... ص : 249
بچه‏میرى: ..... ص : 249
کمردرد: ..... ص : 249
نازایى: ..... ص : 249
گلودرد: ..... ص : 249
سخت‏زایى: ..... ص : 250
لکنت زبان: ..... ص : 250
اوریون: ..... ص : 250
سرمازدگى: ..... ص : 250
خارج ساختن جفت بعد از زایمان: ..... ص : 250
افتادن ملاز بچه: ..... ص : 250
افتادگى ناف: ..... ص : 251
یرقان: ..... ص : 251
چشم‏درد: ..... ص : 251
زایمان: ..... ص : 251
رنگ‏درمانى ..... ص : 251
سرخک: ..... ص : 251
سیاه‏سرفه: ..... ص : 251
سل: ..... ص : 251
زردى: ..... ص : 251
نازایى: ..... ص : 251
انتقال‏درمانى ..... ص : 251
زکام: ..... ص : 251
گل‏مژه: ..... ص : 252
تب کهنه: ..... ص : 252
پاور زدن(برخورد مکرر و بى‏اختیار پا به سنگ): ..... ص : 252
کنجدک(کک‏ومک): ..... ص : 252
شب‏سوز: ..... ص : 252
گوش‏درد: ..... ص : 253
زگیل: ..... ص : 253
لکه صورت: ..... ص : 253
سیاه‏سرفه: ..... ص : 253
لرز: ..... ص : 253
شب‏ادرارى: ..... ص : 253
گوش‏درد: ..... ص : 253
نازایى: ..... ص : 253
گذردرمانى ..... ص : 254
سیاه‏سرفه: ..... ص : 254
دیرزایى: ..... ص : 254
صرع(غشى): ..... ص : 254
تولد زودهنگام: ..... ص : 254
ام الصبیان: ..... ص : 254
دندان زودهنگام: ..... ص : 255
نازایى: ..... ص : 255
تب: ..... ص : 255
باد و ناق: ..... ص : 255
شوک‏درمانى ..... ص : 255
سردرد: ..... ص : 255
سکسکه: ..... ص : 256
چله‏برى: ..... ص : 256
تب کهنه: ..... ص : 256
بریدن نوبه: ..... ص : 256
آبسه پستان: ..... ص : 256
هول‏زدگى(ترس): ..... ص : 256
نحسى: ..... ص : 257
شوک روحى: ..... ص : 257
تب: ..... ص : 257
گریه کودک: ..... ص : 257
سخت‏زایى: ..... ص : 257
شب‏خیز: ..... ص : 257
عقرب‏زدگى: ..... ص : 258
بیمارى روحى: ..... ص : 258
تراخم: ..... ص : 258
خون‏دماغ: ..... ص : 258
گل خوردن بچه: ..... ص : 258
سینه اومدن: ..... ص : 258
گله گوش: ..... ص : 258
هم‏نام‏درمانى ..... ص : 258
خروسک: ..... ص : 258
زگیل: ..... ص : 258
میخچه: ..... ص : 259
خلط سینه: ..... ص : 259
سیاه‏سرفه: ..... ص : 259
گردن‏درد: ..... ص : 259
چشم‏زخم: ..... ص : 259
کلیه‏درد: ..... ص : 259
حصبه: ..... ص : 259
برفک: ..... ص : 259
قولنج: ..... ص : 259
دعادرمانى ..... ص : 260
سرکتاب‏بینى: ..... ص : 260
حروف ابجد: ..... ص : 260
دعانویسى ..... ص : 261
تراخم: ..... ص : 261
گل افتادن چشم: ..... ص : 261
تورک: ..... ص : 261
گل‏مژه: ..... ص : 263
گوش‏درد: ..... ص : 263
سرخک: ..... ص : 263
پیشگیرى از سقط: ..... ص : 263
ترس: ..... ص : 263
تب: ..... ص : 264
مارگزیدگى: ..... ص : 264
نازایى: ..... ص : 264
سردرد: ..... ص : 264
چشم‏درد: ..... ص : 264
تورک: ..... ص : 264
دندان‏درد: ..... ص : 264
گلودرد: ..... ص : 264
درد سینه: ..... ص : 264
عفونت زخم: ..... ص : 264
سکته: ..... ص : 264
سخت‏زایى: ..... ص : 264
دعاى جن‏زده: ..... ص : 266
دعاى نزله‏بند: ..... ص : 266
چشم و نظر: ..... ص : 266
دعاى مضرتى: ..... ص : 266
روان‏درمانى: ..... ص : 266
دعاى مریض: ..... ص : 267
دعاى شیر: ..... ص : 267
دعاى شفا: ..... ص : 267
دعاى قدر: ..... ص : 267
دعاى ام الصبیان: ..... ص : 267
یرقان: ..... ص : 267
زگیل: ..... ص : 267
سالک: ..... ص : 268
نذردرمانى ..... ص : 268
نازایى: ..... ص : 268
سخت‏زایى: ..... ص : 268
شکرشفا: ..... ص : 268
آکله: ..... ص : 268
نذر چهارده‏تایى: ..... ص : 269
مکان‏درمانى ..... ص : 269
خوابیدن در بقاع متبرکه: ..... ص : 269
بیتوته در زیارتگاه: ..... ص : 269
زگیل: ..... ص : 269
موسیقى‏درمانى(بادزدایى) ..... ص : 269
درمانگران زار: ..... ص : 270
ابزار درمان: ..... ص : 270
1. تمبوره: ..... ص : 270
2. سارنگى: ..... ص : 270
3. قره‏نى یا زمر: ..... ص : 270
4. دهل: ..... ص : 271
5. نى: ..... ص : 271
6. بمبو: ..... ص : 271
زارها: ..... ص : 271
زارهاى مهم ..... ص : 272
1. ارنوند: ..... ص : 272
2. برسات: ..... ص : 272
3. ودل: ..... ص : 272
4. فاصل: ..... ص : 273
5. کست: ..... ص : 273
6. دم‏فه: ..... ص : 273
7. ورر: ..... ص : 273
8. شیخ شنگر: ..... ص : 273
9. اف‏ممیت: ..... ص : 273
0 1. لوگیت: ..... ص : 273
11. ادمو: ..... ص : 273
12. ان‏بسو: ..... ص : 274
13. اسکندر: ..... ص : 274
14. رایلو: ..... ص : 274
15. ادى‏کتو: ..... ص : 274
16. یوسف: ..... ص : 274
17. انکولال: ..... ص : 274
بادزدایى ..... ص : 274
بادها نیز نام‏هاى گوناگونى به شرح زیر دارند: ..... ص : 275
1. متارى: ..... ص : 275
2. نوبان: ..... ص : 275
3. کت‏میرى: ..... ص : 275
4. مه‏پى‏پا: ..... ص : 276
5. مى‏یاسا: ..... ص : 276
6. هونگو: ..... ص : 276
7. لیوا: ..... ص : 276
8. سرون: ..... ص : 277
9. حبن: ..... ص : 277
0 1. بلو تنى‏یلو: ..... ص : 277
11. سودن: ..... ص : 277
12. شرحه: ..... ص : 277
اهل هوا ..... ص : 277
1. دواى مخصوص زار: ..... ص : 278
2. شیوه بیرون کردن جن از تن: ..... ص : 279
3. به زیر آوردن باد: ..... ص : 279
4. آلات موسیقى: ..... ص : 279
پرخان ..... ص : 282
باوردرمانى ..... ص : 284
نوبه سه یک(کسى که هر سه روز یک روز تب کند): ..... ص : 284
مارگزیدگى: ..... ص : 285
سرخک: ..... ص : 285
آبله: ..... ص : 285
عقربک: ..... ص : 285
پسرزایى: ..... ص : 286
پاور زدن: ..... ص : 286
دندان درآوردن کودک: ..... ص : 286
دیر پا گرفتن بچه: ..... ص : 286
ختنه: ..... ص : 287
چشم‏زخم: ..... ص : 287
زگیل: ..... ص : 288
زردى: ..... ص : 288
گلودرد: ..... ص : 288
گل افتادن چشم: ..... ص : 288
گل‏مژه: ..... ص : 288
نازایى: ..... ص : 288
عوامل مؤثر رفتارى و جسمانى زن حامله بر جنین: ..... ص : 289
دیدن حیوان: ..... ص : 289
شباهت: ..... ص : 289
تمایلات: ..... ص : 289
دیدن مرده: ..... ص : 289
مکان: ..... ص : 289
ظرف آب‏خورى: ..... ص : 289
کار: ..... ص : 289
سخت‏زایى: ..... ص : 289
نشانه‏شناسى جنسیت جنین: ..... ص : 289
دزدى‏درمانى ..... ص : 290
گناه‏درمانى ..... ص : 290
جادودرمانى ..... ص : 291
درد نیم‏سر: ..... ص : 291
سرخى چشم: ..... ص : 291
گل افتادن چشم: ..... ص : 291
سرخک: ..... ص : 291
طول کشیدن مرض: ..... ص : 291
تب و لرز: ..... ص : 292
لاغرى: ..... ص : 292
غشى(صرع): ..... ص : 292
زگیل: ..... ص : 292
خنازیر: ..... ص : 293
احتضار: ..... ص : 293
کمردرد: ..... ص : 293
مارگزیدگى: ..... ص : 293
جوع: ..... ص : 293
سخت‏زایى: ..... ص : 293
چله‏برى: ..... ص : 294
بچه عوضى: ..... ص : 295
بچه یک مهره: ..... ص : 296
سیاه‏سرفه: ..... ص : 296
بچه بدحال: ..... ص : 296
دندان‏درد: ..... ص : 296
ترس و جنون: ..... ص : 297
گریه: ..... ص : 297
نظر زدن: ..... ص : 297
تب‏لازم(مالاریا): ..... ص : 297
آبله: ..... ص : 297
باد نزله: ..... ص : 297
خون‏دماغ: ..... ص : 297
مرده‏گیرى: ..... ص : 297
ترس یا وقت‏زدگى: ..... ص : 298
چشم‏زخم: ..... ص : 298
علت چشم‏شورى: ..... ص : 298
انواع شورچشمى: ..... ص : 298
آگاهى از شورچشمى: ..... ص : 298
نحوه چشم زدن: ..... ص : 299
دفع چشم‏زخم: ..... ص : 299
درمان ..... ص : 300
1. خال گذاشتن: ..... ص : 300
2.(- دعادرمانى). ..... ص : 300
3. پرزگیرى: ..... ص : 300
4. سوزاندن زاج: ..... ص : 301
5. دس‏بسون: ..... ص : 301
6. سوزاندن عضو ..... ص : 302
7. کندن مو از شخصى که به او شک دارند ..... ص : 302
8. اسپند ..... ص : 302
ناپرهیزى یا جن‏زدگى ..... ص : 302
علت ابتلا به ناپرهیزى ..... ص : 302
انواع جن ..... ص : 303
1. صبیان: ..... ص : 303
2. مرى: ..... ص : 303
درمان جن‏زدگى(بادبگ): ..... ص : 303
آل‏زدگى ..... ص : 304
سحر و جادو ..... ص : 305
تشخیص: ..... ص : 305
انواع سحر ..... ص : 306
1. جگربند: ..... ص : 306
2. دنبه‏گداز: ..... ص : 306
3. رفع محبت: ..... ص : 306
فصل هفتم ادبیات شفاهى پزشکى عامیانه ..... ص : 307
موجودات وهمى ..... ص : 307
آل: ..... ص : 307
ششه: ..... ص : 308
بختک: ..... ص : 308
تال: ..... ص : 308
باورها ..... ص : 308
تفأل: ..... ص : 310
نقش دندان کودک: ..... ص : 310
پیش‏بینى جنسیت ..... ص : 311
رابطه خوراک مادر و نوزاد: ..... ص : 312
رابطه مادر و نوزاد: ..... ص : 312
دنیاى پس از مرگ نوزاد: ..... ص : 313
پیشگیرى از داغ دیدن: ..... ص : 313
سخت‏زایى: ..... ص : 313
علت امراض ..... ص : 313
بایدها و نبایدها ..... ص : 314
در رابطه با روزها: ..... ص : 314
باورهاى مربوط به سحر و جادو: ..... ص : 314
باورهاى مربوط به ماکیان: ..... ص : 314
بخش سوم دامپزشکى
فصل هشتم دامپزشکى ..... ص : 316
1. بیمارى‏هاى گوسفند ..... ص : 316
پیشگیرى ..... ص : 316
بیمارى‏هاى گوسفند ..... ص : 317
باد: ..... ص : 317
دندون‏سوزى: ..... ص : 317
آب شون‏شیر: ..... ص : 317
زهرک درد: ..... ص : 317
پپ: ..... ص : 317
طبقه: ..... ص : 317
دهلورى: ..... ص : 318
عیبى: ..... ص : 318
سیاه‏مایه: ..... ص : 318
گرى: ..... ص : 318
گنک: ..... ص : 318
کرماسوک: ..... ص : 319
جولو: ..... ص : 319
اسهال و یبوست: ..... ص : 319
شیربر: ..... ص : 319
کنه: ..... ص : 319
کپلک: ..... ص : 320
زردى: ..... ص : 320
رابطه خوراک و مرض در دام‏ها ..... ص : 320
قوچ‏گذارى ..... ص : 320
زه و زاد: ..... ص : 320
مشخصات قوچ نمونه براى جفت‏گیرى: ..... ص : 321
آماده کردن قوچ براى جفت‏گیرى: ..... ص : 322
اخته کردن: ..... ص : 322
2. بیمارى‏هاى گاو ..... ص : 322
گرى: ..... ص : 322
آبله: ..... ص : 323
فصول ابتلاى دام: ..... ص : 323
ویگا: ..... ص : 323
سم زخم(طبقه): ..... ص : 323
تیخلک: ..... ص : 323
باد: ..... ص : 324
یبوست: ..... ص : 324
اسهال: ..... ص : 324
ترک: ..... ص : 324
چرخون: ..... ص : 324
شیرعیب: ..... ص : 324
گیج: ..... ص : 324
پیچاکى: ..... ص : 324
پپ‏سلفى: ..... ص : 324
اصلاح نژاد ..... ص : 324
3. بیمارى‏هاى شتر ..... ص : 325
یبوست: ..... ص : 325
سهنگ: ..... ص : 325
لنگى: ..... ص : 325
دررفتگى: ..... ص : 325
شومک: ..... ص : 326
درد گرتک: ..... ص : 326
درز: ..... ص : 326
واژگان و اصطلاحات
آکله: ..... ص : 329
آل: ..... ص : 329
اجاق: ..... ص : 329
ادوم(
mudo): ..... ص : 329
اسپرزه(ezrapse): ..... ص : 329
اسپل: ..... ص : 329
استوقدوس یا اسطوقدوس: ..... ص : 329
اسقربوط: ..... ص : 329
اوسونه(anuswo): ..... ص : 329
اشترک: ..... ص : 329
ام الصبیان: ..... ص : 329
انزروت(turazna): ..... ص : 330
برونشیت: ..... ص : 330
باد سفید: ..... ص : 330
بن گوش پایین اومدن: ..... ص : 330
بیخ‏آدور(rud xib): ..... ص : 330
بیخ گوشى: ..... ص : 330
بیدپو: ..... ص : 330
پادزهر: ..... ص : 330
پنجه مریم: ..... ص : 330
پنیرک: ..... ص : 330
پونه یا پودونه: ..... ص : 330
تب‏لرز: ..... ص : 330
تخم آن جوجه: ..... ص : 330
تخم سفید: ..... ص : 330
تخم کوچک: ..... ص : 331
ترشا: ..... ص : 331
تریاق اربعه: ..... ص : 331
توتیا: ..... ص : 331
تورک(kruT): ..... ص : 331
تین(nit): ..... ص : 331
تیول(برگ تیول): ..... ص : 331
جرب: ..... ص : 331
جوهر تباشیر: ..... ص : 332
چهار تخمه: ..... ص : 332
چهار فرق: ..... ص : 332
چهارگل: ..... ص : 332
چارشربتو: ..... ص : 332
حکه(akkeh): ..... ص : 332
حجر الیهود: ..... ص : 332
خرمهره: ..... ص : 332
خروسک: ..... ص : 332
خون سیاووشان: ..... ص : 332
خواص: ..... ص : 333
خنازیر: ..... ص : 333
خناق: ..... ص : 333
داروى لاجورد: ..... ص : 333
درجه چهارم: ..... ص : 333
درمونه ترکى: ..... ص : 333
دهن گرگ: ..... ص : 333
ذات الریه: ..... ص : 333
رب سوسک(ksusoobor): ..... ص : 333
رطوبت مزاج: ..... ص : 333
روغن عقرب: ..... ص : 333
روغن مار: ..... ص : 333
ماء العسل(آب عسل): ..... ص : 334
زاج: ..... ص : 334
زرنیخ: ..... ص : 334
زاج سفید: ..... ص : 334
زرارى: ..... ص : 334
زکام: ..... ص : 334
زگیل: ..... ص : 334
زهره: ..... ص : 334
سبات: ..... ص : 334
سپرز(zropes): ..... ص : 334
سفیداب قلع: ..... ص : 335
سفیداب کف: ..... ص : 335
سنا(nes): ..... ص : 335
سینه‏پهلو: ..... ص : 335
شاهتره: ..... ص : 335
شربت طلا: ..... ص : 335
شربت کوکنار: ..... ص : 335
شقاقلوس: ..... ص : 335
شقیقه: ..... ص : 335
شوره‏قلمى: ..... ص : 335
شیرخشت(t? sex - e - ri? s): ..... ص : 335
صبر: ..... ص : 336
صمغ عربى: ..... ص : 336
طاهر یا طایر: ..... ص : 336
عرق نان: ..... ص : 336
عرق النسا: ..... ص : 336
عرقیات: ..... ص : 336
عصاره: ..... ص : 336
عسر البول: ..... ص : 336
عنبر نصارا: ..... ص : 337
غمباد: ..... ص : 337
فلوس: ..... ص : 337
قرص کمر: ..... ص : 337
قطرب(bortoq): ..... ص : 337
قولنج: ..... ص : 337
قیطرون: ..... ص : 337
کات کبود: ..... ص : 337
کبابه چینى: ..... ص : 337
کوزه‏انداز: ..... ص : 337
کوسن(neswok): ..... ص : 337
گز: ..... ص : 337
گل زوفا: ..... ص : 337
گل قند: ..... ص : 337
گیته‏پوت(tupetig): ..... ص : 337
مازو: ..... ص : 338
متکى(ikettom): ..... ص : 338
مرکوروج(jurokrem): ..... ص : 338
مسهل خاکشیر: ..... ص : 338
مشک طرامشیع(طرامشیر): ..... ص : 338
ملاز(z lam): ..... ص : 338
موم روغن: ..... ص : 338
مومیاى: ..... ص : 338
مهرگیاه: ..... ص : 338
مهره مار: ..... ص : 339
میخ‏آذر: ..... ص : 339
نزله(alzan): ..... ص : 339
هیضه: ..... ص : 339
یرقان قبل از سبع: ..... ص : 339
منابع
نمایه


 -----------------------------------------------------------


                      کتابنامه : 


نام کتاب: پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران 

با نگاه مردم شناختی‏

پدیدآور: جانب اللهی، محمد سعید

موضوع: بیمارى ها

زبان: فارسى‏

تعداد جلد: 1

ناشر: مؤسسه انتشارات امیر کبیر

مکان چاپ: تهران‏

سال چاپ: 1390 ه. ش‏

نوبت چاپ: اول‏

 

 

------------------------------------------------------------------------   

    

                منابع کتاب : 

 

پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم شناختی ؛ ص341


ابن غیاث الدین محمد بن عبد المطلب، مجمع الدعوات، به سعى و اهتمام آقا میرزا على آقا و آقا میرزا حسین آقا، مطبعه حاجى عبد الرحیم، 1340 ه. ق، تهران.

ابن سینا، ج 3، و ابو على، قانون در طب، ترجمه عبد الرحمن شرفکندى، ج 5، تهران، سروش 1370.

ارزانى، حکیم محمد اکبر، طب اکبرى، مؤسسه احیاء طب طبیعى، انتشارات جلال الدین، 1387، ج اول.

آرورى، سیما، بررسى تطبیقى طب سنتى در روستاهاى برزوک، ارمک و نیاسر کاشان پایان‏نامه کارشناسى ارشد مردم‏شناسى، دانشگاه آزاد اسلامى، واحد تهران مرکزى، 81- 1380.

اصفهانى، محمد مهدى، واژه‏نامه فرهنگ و مصطلحات طب سنتى ایران، دانشگاه علوم پزشکى و خدمات بهداشتى، بیتا.

احمد پناهى سمنانى، محمد، آداب و رسوم مردم سمنان، تهران، پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى، 1374.

احمدى، احمد، «آداب و معتقدات عامیانه در بیرجند»، سخن، سال هفتم، ش 8، آذر 1335.

احمدیان، محمد على، «کوزه‏گرى در ساوه، هنر و مردم»، فرهنگ و هنر، ش 177 و 178، سال 2536.

اذکائى (سپنتمان) پرویز، فرهنگ مردم همدان، نشر مادستان، دانشگاه بو على سینا، 1385، همدان.

اسدیان خرم‏آبادى، محمد، «آیین‏هاى گذر در ایران»، تهران، روشنان، 1384، پژوهشکده مردم‏شناسى.

اسدیان خرم‏آبادى، با محمد حسین باجلان فرخى و منصور کیائى، باورها و دانسته‏ها در لرستان و ایلام، وزارت فرهنگ و آموزش عالى مرکز مردم‏شناسى، 1358.

آیینه‏چى، یعقوب، مفردات پزشکى و گیاهان دارویى ایران، دانشگاه تهران، 1370.

براون، ادوارد، یک سال در میان ایرانیان، ترجمه ذبیح اللّه منصورى.

اعظمى سنگسرى، چراغعلى، «درمان بیمارى‏ها و زخم‏ها در سنگسر»، مجله هنر و مردم، ش 20 و 19، شهریور و مهر 1351، وزارت فرهنگ و هنر.

افشار سیستانى، ایرج، پزشکى سنتى مردم ایران، ج 1 و 2، ناشر مؤلف، تهران، 1370.

افشار سیستانى، نگاهى به بوشهر، ج 2، تهران، نسل دانش، 1369، ج 2.

امامى، احمد، رضا شمس اردکانى و ایرج مهرگان، فرهنگ مصور گیاهان دارویى، تهران، مرکز تحقیقات طب سنتى و مفردات پزشکى، دانشگاه شهید بهشتى، 1387.

انوارى، رزیتا، طب سنتى اصفهان، اصفهان، سازمان میراث فرهنگى، صنایع دستى و گردشگرى، 1385.

برومبرژه، کریستیان، «جایگاه خوراکى‏ها در هویت فرهنگ خودى و غیر خودى در گیلان: طبائع سرد و گرم، جنسیت و دیگر شاخص‏ها»، ترجمه علاء الدین گوشه‏گیر، مجله فرهنگ و انسان، سال اول، ش اول، پاییز و زمستان 1384.

براون، پروفسور ادوارد، یک سال در میان ایرانیان، ترجمه ذبیح اللّه منصورى، 1371، تهران، صفار.

بشرا، محمد، طاهر طاهرى، جشن‏ها و آیین‏هاى مردم گیلان، رشت، فرهنگ ایلیا، 1385.

بیرونى، ابو ریحان، الصیدنه فى الطب (داروشناسى)، ترجمه باقر مظفرزاده (از ترجمه روسى او. اى. کریموف)، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسى، 1383.

پاینده، محمود، آیین‏ها و باورداشت‏هاى گیل و دیلم، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، 2535 (1355).

پولاک، یاکوب ادوارد، سفرنامه، ترجمه کیکاوس جهاندارى، تهران، خوارزمى، 1361.

پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم شناختی، ص: 342

پیشداد، یحیى، «صیغه توبه و دعاى هفت گام»، فردوسى‏[1]، ش 892، س 1347، فرهنگ مردم، (گردآورى و نظارت: از الف.

نجوا با همکارى نصر اللّه یگانه، حسن پناهیان و محمود ظریفیان).

تائب، سید حسن، «مقدمه‏اى بر طب سنتى گیلان» گیلان‏نامه، مجموعه مقالات گیلان‏شناسى، ش اول به کوشش م. پ.

جکتاجى، رشت، طاعتى، 1366.

تاورنیه، ژان باتیست، سفرنامه، ترجمه ابو تراب نورى، با تجدید نظر دکتر حمید شیرانى سنایى، 1363.

تراب‏زاده، عباس، آرزو عبدى، شیما رشناوادى، فرزانه امیرى، گزارش مردم‏نگارى شهرستان شوش»، آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى سازمان میراث فرهنگى، 1380.

ثواقب، دکتر جهانبخش، دریاچه پریشان و فرهنگ منطقه فامور، نوید شیراز 1386.

جانب اللهى، محمد سعید، چهل گفتار در مردم‏شناسى میبد، دفتر چهارم، صنایع کهن بومى و دانش‏عامه، نشر سبحان نور، 1390.

جانب اللهى، محمد سعید، «گزارش مردم‏نگارى شهرستان میرجاوه»، آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى سازمان میراث فرهنگى، 1370.

جانب اللهى، محمد سعید، «فنون کوچ‏نشینى در دره لار، گزارش مردم‏نگارى»، آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى سازمان میراث فرهنگى، 1380.

جانب اللهى، محمد سعید، «مطالعه تطبیقى شیوه درمان‏هاى بومى یا طب سنتى در سیستان و بلوچستان» مجله علوم انسانى، سال هشتم، ش 19، اردیبهشت 1381، دانشگاه سیستان و بلوچستان

جانب اللهى، محمد سعید، «نگاهى مردم‏شناختى به چرخه زندگى عشایر ایلسون»، مجموعه مقالات نخستین همایش ملى ایران‏شناسى، مردم‏شناسى و فرهنگ عامه، ج 1، تهران بنیاد ایران‏شناسى، 1383.

جانب اللهى، محمد سعید، «طب سنتى بافق»، فصلنامه فرهنگى پژوهشى فرهنگ یزد، سال ششم، شماره 24 و 25 پاییز و زمستان 1384.

جانب اللهى، محمد سعید، چهل گفتار در مردم‏شناسى میبد (دفتر دوم و سوم)، مردم‏شناسى اقتصادى، تهران، گنجینه هنر، 1385.

جانب اللهى، محمد سعید، «نگاهى گذرا به مردم‏نگارى شهرستان مهریز»، فصلنامه فرهنگى پژوهشى فرهنگ یزد، سال هشتم، ش 33، زمستان 1386.

جانب اللهى، محمد سعید و گیتى آذرمهر، گزارش طب سنتى اصفهان، آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى، سازمان میراث فرهنگى، 1371.

جانب اللهى، محمد سعید و بهروز اشترى، «گزارش مردم‏نگارى شهرستان ورامین»، آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى سازمان میراث فرهنگى، 1371.

جانب اللهى، محمد سعید و غلامحسین رئوفى، «گزارش مردم‏نگارى شهرستان سیستان»، آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى سازمان میراث فرهنگى، 1372 (الف).

جانب اللهى، محمد سعید، «گزارش مردم‏نگارى شهرستان ساوجبلاغ»، آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى سازمان میراث فرهنگى، 1372 (ب).

جانب اللهى، محمد سعید و سلیم سلیمى مؤید، «گزارش مردم‏نگارى شهرستان ایرانشهر»، آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى سازمان میراث فرهنگى، 1374.

جانب اللهى، محمد سعید- و سلیم سلیمى مؤید، ملیحه خوش‏خلق، «گزارش مردم‏نگارى شهرستان یزد»، آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى سازمان میراث فرهنگى، 1376.

جانب اللهى، محمد سعید و هما جوادى فانى، «گزارش مردم‏نگارى شهرستان شهریار و رباط کریم»، آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى سازمان میراث فرهنگى، 1375.

جرجانى، سید اسماعیل، ذخیره خوارزمشاهى، به کوشش سعیدى سیرجانى، بنیاد فرهنگ ایران 2535، (1355).

حاجیلو، صحبت اللّه، «نذر و نیاز زنان نازا»، فردوسى، ش 880، س 1347 (فرهنگ مردم، گردآورى و نظارت: از الف. نجوا با همکارى نصر اللّه یگانه، حسن پناهیان و محمود ظریفیان).

پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم شناختی، ص: 343

حسنى، حمید رضا، فرزاد قندهارى‏زاده، عباس تراب‏زاده، «گزارش مردم‏نگارى شهرستان شهرکرد»، 1375، مدیریت میراث فرهنگى استان چهارمحال بختیارى، آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى‏

حسنى، حمید رضا و غلامحسین شعیبى، شاهپور قجقى‏نژاد، مجید رمضانى‏فر، «مردم‏نگارى شهرستان ترکمن»، 1381، مدیریت میراث فرهنگى استان گلستان، آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى.

حسنى، حمید رضا و فاطمه قلى‏پور، فاطمه رجب‏زاده و مریم محمدتبار، «مردم‏نگارى شهرستان قائم‏شهر»، 1382، مدیریت میراث فرهنگى استان مازندران، آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى.

حسن بیگى، م، «اهل هوا»، تلاش، ش 66، سال یازدهم، بهمن 2535 (1355).

حسینى موسى، زهرا، شهر بابک سرزمین فیروزه با مقدمه دکتر محمد ابراهیم باستانى پاریزى، مرکز کرمان‏شناسى، 1382، چ دوم.

حمیدى، على اکبر با همکارى بهروز رستمى، على فلسفى و افشین نادرى، «مردم‏نگارى الموت»، پژوهشکده مردم‏شناسى، سازمان میراث فرهنگى و گردشگرى تهران، 1384.

حمیدى، على اکبر، حمید رضا حسنى و حسن سپهرفر، «گزارش مردم‏نگارى شهرستان‏هاى بهار و اسدآباد»، مدیریت میراث فرهنگى استان همدان، 1373، آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى.

حیدریه‏زاده، محمود، بلوک میبد، تهران، چکیده، 1356.

خدادادیان، اردشیر، «پزشکى و روش‏هاى بهداشتى و درمانى در ایران باستان»، هنر و مردم، فرهنگ و هنر، ش 177 و 178، سال 2536.

خوارزمى، ابو عبد اللّه محمد بن احمد بن یوسف کاتب، مفاتیح العلوم، ترجمه حسین خدیو جم، تهران، علمى فرهنگى، 1362.

دانشور، محمود، دیدنى‏ها و شنیدنى‏هاى ایران، دنیاى کتاب، 1387.

دلاواله، پییترو، سفرنامه، ترجمه محمود بهفروزى، نشر قطره، 1380، ج 2.

دهخدا، على اکبر، لغت‏نامه.

رازى، زکریا، الحاوى، ترجمه دکتر سید محمود طباطبایى، ج 22، شرکت داروسازى الحاوى، 1372.

رسترپو، الویا، جامعه‏شناسى و مردم‏شناسى خویشاوندى در عشایر، زنان ایل بهمئى، ترجمه جلال الدین رفیع‏فر، خجسته، 1387.

رستمى، بهروز، مصطفى شمس الدینى، «گزارش مردم‏نگارى شهرستان تویسرکان»، مدیریت میراث فرهنگى استان همدان، بى‏تا. آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى.

رستمى، بهروز، عباس تراب‏زاده و روشنک رهو «گزارش مردم‏نگارى شهرستان سنقر» مدیریت میراث فرهنگى استان کرمانشاه، 1374، ج 1، آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى.

رضوانیان، اسماعیل، «گندیما یازگیل»، فردوسى، ش 884، س 1347 (فرهنگ مردم، گردآورى و نظارت: از الف. نجوا با همکارى نصر اللّه یگانه، حسن پناهیان و محمود ظریفیان).

رعایى، شوکت، «نظر زدن و چشم‏زخم در سیرجان»، فردوسى، ش 883 س 1347 (فرهنگ مردم، گردآورى و نظارت: از الف.

نجوا، با همکارى نصر اللّه یگانه، حسن پناهیان و محمود ظریفیان).

رنه دالمانى، هانرى، از خراسان تا بختیارى، ج 2، ترجمه غلامرضا سمیعى، نشر طاووس، 1378.

ریاحى، على، زار و باد و بلوچ، تهران، طهورى، 1356.

زاوش، مهندس محمد، کانى‏شناسى در ایران قدیم، ج 1 و 2، پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى، 1375.

ساعدى، غلامحسین، اهل هوا، دانشگاه تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعى، 1345.

ساعدى، غلامحسین، خیاو یا مشکین‏شهر، تهران، امیرکبیر، 1354.

سالارى، عبد اللّه، فرهنگ مردم کوهپایه ساوه، سازمان میراث فرهنگى، معاونت معرفى و آموزش، 1379.

سپهرفر، حسن، محرم عبداللّه‏پور و مریم ابو الفتحى، «گزارش مردم‏نگارى شهرستان زنجان»، 1374، مدیریت میراث فرهنگى استان زنجان، آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى‏

ستوده، منوچهر، فرهنگ کرمانى، فرهنگ ایران زمین، تهران، 1335.

سرمدى، محمد تقى، دایرة المعارف پژوهشى در تاریخ پزشکى و درمان جهان از آغاز تا عصر حاضر، ج 13، سرمدى، 1384.

سید سجادى، سید منصور، «نخستین شواهد جراحى در ایران پیش از تاریخ»، نامه پژوهشگاه میراث فرهنگى، ش 1، س 1381.

سلیم‏زاده، محمد حسین، «برخى از آداب و رسوم مردم خرمشهر»، فردوسى، ش 892، س 1347 (فرهنگ مردم، گردآورى و نظارت: از الف- نجوا با همکارى نصر اللّه یگانه، حسن پناهیان و محمود ظریفیان).

شاردن، شوالیه ژان، سیاحت‏نامه، ج 4، ترجمه محمد عباسى، تهران، امیر کبیر، 1336.

پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم شناختی، ص: 344

شریعت‏زاده، سید على اصغر، فرهنگ مردم شاهرود، تهران، ناشر مؤلف، 1371.

شفیع‏زاده، دکتر فتح اللّه، گیاهان دارویى لرستان، ج 1، دانشگاه علوم پزشکى لرستان حیان، 1381.

شکورزاده، ابراهیم، عقاید و رسوم مردم خراسان، تهران، سروش، 1363.

شمس الدینى، مصطفى، بهروز رستمى، «گزارش مردم‏نگارى شهرستان کنگان»، آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى سازمان میراث فرهنگى، 1378.

شهرى (شعرباف)، جعفر، تاریخ اجتماعى تهران، ج 6، اسماعیلیان، تهران، 1368.

شهشهانى، سهیلا، سراى میمند، تک‏نگارى روستاى میمند، کرمان، مرکز کرمان‏شناسى، 1384.

صالحى، محمد، «درباره زایمان سخت»، فردوسى، ش 884، س 1347، فرهنگ مردم، (گردآورى و نظارت: از الف- نجوا با همکارى نصر اللّه یگانه، حسن پناهیان و محمود ظریفیان).

صالحیان، لیلا، «بررسى مردم‏شناختى طب سنتى در استان چهارمحال و بختیارى، مطالعه موردى روستاى باجگیران»، پایان‏نامه کارشناسى ارشد مردم‏شناسى، دانشگاه آزاد اسلامى، واحد تهران مرکزى، 1387.

صانعى، صفدر، نسخه شفا، گل و گیاه، ج 2، تهران، حافظ نوین 1371.

صدیق ایمانى، مصطفى، «پزشکى عامیانه در کهگیلویه و بویراحمد»، طب و دارو، سال هفدهم، دوره جدید، ش 101، آبان 1360.

صفا، ذبیح اللّه، تاریخ ادبیات در ایران، ج 1، تهران، ابن سینا، 1342.

صفى‏زاده (بوره که‏یى)، صدیق، طب سنتى در میان کردان، تهران، عطایى، 1361.

صفى‏نژاد، جواد، «مونوگرافى ده طالب‏آباد»، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعى، 2535 (1355).

ضیغمى، محمد جواد، هزاوه زادگاه امیر کبیر، تهران، مؤسسه علمى اندیشه جوان، 1368.

طباطبایى، سید محمود، فرهنگ عامه اردکان، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، 1381.

عبد المطلب، ابن غیاث الدین محمد، مجمع الدعوات، به سعى و اهتمام آقا میرزا على آقا و آقا میرزا حسین آقا، تهران، مطبعه حاجى عبد الرحیم، 1340 ق.

عبدلى، على، مطالبى در زمینه تاریخ، فرهنگ و جامعه تات‏ها و تالشان، مؤلف و ققنوس، 1369.

عسکرى عالم، على، مطالبى در زمینه تاریخ، فرهنگ و جامعه تات‏ها و تالشان، مؤلف و ققنوس، 1369.

عطار یزدى، میرحسین، نسخه حکیم، جاویدان، چ 4، 1370.

فروحى، على، «پزشکان گیلانى»، ج 2، گیلان‏نامه، طاعتى، 1369.

فقیرى، ابو القاسم، گوشه‏هایى از فرهنگ مردم فارس، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامى، 1357.

فلسفى، على، مریم ابو الفتحى و افشین نادرى، گزارش مردم‏نگارى شهرستان میانه، آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى، سازمان میراث فرهنگى، 1379.

قاسمى، ابو الفضل، خاوران گوهر ناشناخته ایران.

قمرى البخارى، ابو منصور حسن بن نوح، التنویر، تهران، بنیاد نیکوکارى نوریانى، 1352.

قمشاهى، محمود، «نذر و نیاز براى زنده ماندن بچه»، مجله فردوسى، س 20، ش 921، مرداد 1348 (فرهنگ مردم، گردآورى و نظارت الف- نجوا با همکارى نصر اللّه یگانه، حسن پناهیان و محمود ظریفیان).

قوکاسیان، دکتر هراند، «اعتقادات ارامنه اصفهان»، خوشه، ش 16، 1347.

محتاط، محمد رضا، سیماى اراک، جامعه‏شناسى شهرى، آگه، تهران، 1368.

کتیرایى، محمود، از خشت تا خشت، نشر ثالث، تهران، 1378.

کرباسى راورى، على، فرهنگ مردم راور، دفتر یکم، بنیاد نیشابور.

گلریز، سید محمد على، مینودر یا باب الجنه قزوین، دانشگاه تهران، 1337.

گیرشمن، رمان، هنر ایران در دوران ماد و هخامنشى، ترجمه دکتر عیسى بهنام، تهران، علمى فرهنگى، 1371.

مجیدى خامنه، فریده، بررسى «مردم‏شناختى طب عامیانه در میان زنان ارومیه»، نامه پژوهشگاه میراث فرهنگى، ش 3، س 1382.

محجوب، ایران ظفر، «عقاید خرافى خراسان»، سخن، دوره هفدهم، ش. 4 س 1346.

محمدزاده صدیق، ح. «فولکلور آذربایجان»، خوشه، ش 13، خرداد 1347.

خداداد مزارعیان، على رضا نوچه‏ناسار، محمود پارساپور، «گزارش مردم‏نگارى شهرستان شادگان»، آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى سازمان میراث فرهنگى، بى‏تا.

پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم شناختی، ص: 345

مستوفى، عبد اللّه، شرح زندگانى من، ج 1، تهران، هرمس، 1386.

مسعودى، ابو الحسن على بن حسین، مروج الذهب، ترجمه ابو القاسم پاینده، تهران علمى فرهنگى، 1374، چ 5، ج 1.

معصومى، غلام‏رضا، «فال و فال‏گیرى، دعا و جادو در دهات شاه‏آباد غرب»، مجله هنر و مردم، ش 55، اردیبهشت 1346.

معطوفى، اسد اللّه، تاریخ، فرهنگ و هنر ترکمان، ج 3، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگى، 1383.

مقدم، حسین، «درد نیم‏سر»، فردوسى، ش 884، س 1347، (فرهنگ مردم، گردآورى و نظارت: از الف. نجوا، با همکارى نصر اللّه یگانه، حسن پناهیان و محمود ظریفیان).

ملک‏راه، علیرضا، آیین‏هاى شفا، تهران، سازمان میراث فرهنگى و گردشگرى، پژوهشکده مردم‏شناسى، 1385.

ممبینى، حفیظ اللّه، «عقاید و آداب بختیارى»، خوشه، ش 6، فروردین 1347.

منصورى‏زاده، مرضیه، مصطفى شمس الدینى، «گزارش مردم‏نگارى شهرستان دشتستان»، آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى سازمان میراث فرهنگى 1375.

منصورى‏زاده، مرضیه، گزارش مردم‏نگارى تنگستان، آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى سازمان میراث فرهنگى.

موسوى، سید حسن، گوشه‏هایى از فرهنگ و آداب و رسوم مردم کوهمره، نودان، جروق، سرخى فارس.

میرحیدر، حسین، معارف گیاهى، ج 1، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، 1374.

میرشکرایى، محمد، «پرخان»، فصلنامه میراث فرهنگى، ش 2، زمستان 1369.

میرشکرایى، «مردم‏شناسى و فرهنگ عامه»، کتاب گیلان، گروه پژوهشگران ایران به سرپرستى ابراهیم اصلاح عربانى، ج 3، 1374.

«داروهاى عامیانه» نامه نور، ویژه‏نامه هنر و فرهنگ ایل بویراحمدى، ش 10 و 11 اسفند 1359.

نظرى داشلى‏برون، زلیخا، هما حاجى على محمدى روشنک رهو و عباس تراب‏زاده، «مردم‏شناسى روستاى ابیانه»، سازمان میراث فرهنگى و گردشگرى، پژوهشکده مردم‏شناسى، تهران، 1384.

نظرى داشلى‏برون، با فریبا نعمتى، مجید رمضان‏فر، «زارش مردم‏نگارى على‏آباد کتول»، مدیریت میراث فرهنگى استان گلستان، آرشیو پژوهشکده مردم‏شناسى، 1380.

نفیسى، دکتر ابو تراب، پژوهشى در مبانى عقاید سنتى پزشکى مردم ایران، اصفهان، مشعل، 1364.

نوبان، مهر الزمان با همکارى ناهید رشیدى و حجت اللّه یارمحمدى، مردم‏نگارى دلیجان، سازمان میراث فرهنگى استان مرکزى، 1382.

نوربخش، حسین، جزیره قشم و خلیج‏فارس، تهران، امیرکبیر، 1369.

وجدانى‏فر، نادر، رشیدکر، مجتبى صفرى، رضوان تاج‏پور، مریم فتح‏اللّه‏زاده، مریم کشاورزیان، گزارش مردم‏نگارى شهر اردبیل، ج 1 1385.

هرودوت، تاریخ، تلخیص و تنظیم ا. ج اوانس، ترجمه وحید مازندرانى، تهران، ترجمه و نشر کتاب، 1350.

هدایت، صادق، فرهنگ عامیانه مردم ایران، گردآورنده جهانگیر هدایت، تهران، چشمه، 1378.

هدایت، صادق، نیرنگستان، تهران، امیر کبیر، 1342.

همایونى، صادق، گوشه‏هایى از آداب و رسوم مردم شیراز، اداره کل فرهنگ و هنر فارس، 1353.

همایونى، صادق، فرهنگ مردم سروستان، مشهد آستان قدس، 1371.

یازرلو، حسین «وقتى کودکى دیر راه مى‏افتد»، فردوسى، ش 879، س 1347 (فرهنگ مردم گردآورى و نظارت: از الف. نجوا با همکارى نصر اللّه یگانه، حسن پناهیان و محمود ظریفیان).

یاسایى، على، «شمه‏اى از آداب زایمان»، فردوسى، ش 875، س 1347 (فرهنگ مردم، گردآورى و نظارت: از الف. نجوا با همکارى نصر اللّه یگانه، حسن پناهیان و محمود ظریفیان).[2]

 


[1] ( 1). استاد انجوى در هر شماره با تأکید، برداشت از مطالب فرهنگ مردم در این مجله را ممنوع اعلام کرده‏اند، اما من به دو دلیل عمده جسارت ورزیدم و برخلاف توصیه استاد عمل کردم:

الف- با شناختى که از روح پرفتوح ایشان داشتم، گمان بردم که به منظور خاصى این توصیه را کردند که احتمالا تاکنون آن منظور برآورده شده یا با درگذشت ایشان دیگر وقوع آن غیر ممکن است.

ب- دریغم آمد این اطلاعات همراه با مجله‏اى که امروز دیگر قربانى تطاول روزگار شده و دسترسى عموم به آن تقریبا ناممکن است مکتوم بماند، با این حال در مواردى به این مطالب استناد کرده‏ام که منبع اطلاع دیگرى در دست نبوده است.

[2] جانب اللهی، محمد سعید، پزشکى سنتى و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم شناختى، 1جلد، مؤسسه انتشارات امیر کبیر - تهران، چاپ: اول، 1390 ه.ش. 

-------------------------------------------------------------------------------

                    

                          کتابنامه : 


نام کتاب : دقائق العلاج‏

پدیدآور: کرمانى، محمد کریم بن ابراهیم- 

مترجم: عیسى ضیاء ابراهیمى‏

تاریخ وفات پدیدآور: 1288 ه. ق‏

موضوع : بیمارى ها

زبان : عربى‏

تعداد جلد :  2

ناشر: چاپخانه سعادت‏

مکان چاپ: کرمان

سال چاپ: 1362 ه. ش‏

نوبت چاپ: اول‏

 ------------------------------------------------------------

X